Spis treści
Woda dla pracowników przez cały rok – co mówią przepisy?
Podstawowe wymagania określa § 112 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Zgodnie z nim pracodawca ma obowiązek zapewnić wszystkim pracownikom wodę zdatną do picia lub inne napoje. Osobom pracującym stale lub okresowo w warunkach szczególnie uciążliwych należy natomiast zapewnić, oprócz wody, również inne napoje dostosowane do warunków wykonywania pracy i potrzeb organizmu.
Oznacza to, że obowiązek nie pojawia się dopiero wtedy, gdy temperatura w biurze przekroczy 28°C albo na budowie zrobi się więcej niż 25°C. Te wartości dotyczą szczególnych warunków, w których trzeba zapewnić dodatkowe napoje profilaktyczne.
W praktyce dostęp do wody lub innych napojów powinien więc być zapewniony również pracownikom biurowym, magazynowym czy produkcyjnym w zwykły dzień pracy.
Kiedy pojawia się obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych?
Dodatkowe obowiązki wynikają z art. 232 Kodeksu pracy oraz z Rozporządzenia Rady Ministrów z 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów. Art. 232 zobowiązuje pracodawcę do nieodpłatnego zapewnienia odpowiednich napojów pracownikom zatrudnionym w warunkach szczególnie uciążliwych, jeśli jest to niezbędne ze względów profilaktycznych.
Pracodawca powinien zapewnić napoje profilaktyczne m.in. wtedy, gdy pracownik wykonuje pracę:
| Warunki pracy | Kiedy należy zapewnić napoje profilaktyczne? |
|---|---|
| Stanowisko pracy, na którym temperatura wzrosła wskutek warunków atmosferycznych | gdy temperatura przekracza 28°C |
| Praca na otwartej przestrzeni | gdy temperatura jest poniżej 10°C lub powyżej 25°C |
| Gorący mikroklimat | gdy wskaźnik WBGT przekracza 25°C |
| Zimny mikroklimat | gdy wskaźnik WCI przekracza 1000 |
| Praca związana ze znacznym wysiłkiem fizycznym | gdy efektywny wydatek energetyczny przekracza 1500 kcal u mężczyzn lub 1000 kcal u kobiet w ciągu zmiany roboczej |
Takie przesłanki określa § 4 rozporządzenia w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.
Warto więc rozróżnić dwie kwestie: podstawowy dostęp do wody lub innych napojów jest obowiązkiem pracodawcy niezależnie od temperatury, natomiast przekroczenie określonych progów lub występowanie szczególnie uciążliwych warunków uruchamia obowiązek zapewnienia napojów profilaktycznych.
Napoje profilaktyczne to napoje zapewniane pracownikom dodatkowo w szczególnie uciążliwych warunkach pracy. Ich rodzaj powinien być dostosowany do warunków wykonywania pracy i potrzeb pracowników; przy gorącym mikroklimacie powinny dodatkowo zawierać sole mineralne i witaminy.
Ile wody trzeba zapewnić jednemu pracownikowi?
Przepisy nie określają konkretnej liczby litrów wody pitnej przypadającej dziennie na jednego pracownika.
Ilość napojów powinna odpowiadać warunkom wykonywania pracy oraz potrzebom fizjologicznym pracowników. W praktyce zapotrzebowanie będzie inne w klimatyzowanym biurze, inne podczas pracy fizycznej w magazynie, a jeszcze inne podczas wykonywania robót na zewnątrz w upalny dzień.
Nie należy przy tym mylić wody do picia z wodą przeznaczoną do celów higienicznosanitarnych.
Czy pracodawca musi kupować wodę butelkowaną?
Nie. Przepisy nie narzucają konkretnego sposobu realizacji obowiązku.
Może to być zarówno woda z sieci wodociągowej spełniająca wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia, jak i woda udostępniana pracownikom w innej formie, np. w butelkach. Najważniejsze jest to, aby dostęp był rzeczywisty, odpowiednio zorganizowany i dostosowany do warunków pracy.
W praktyce sposób zaopatrzenia warto dobrać do charakteru firmy. W biurze dobrze może sprawdzić się stały punkt poboru wody, natomiast przy pracy terenowej, na budowie czy w obiekcie z wieloma oddalonymi od siebie stanowiskami łatwiejsze organizacyjnie może być zapewnienie wody w butelkach.
Przepisy określają efekt, który pracodawca musi osiągnąć — pracownik ma mieć dostęp do odpowiedniej ilości napojów — ale pozostawiają firmie wybór rozwiązania, które pozwoli ten obowiązek zrealizować.
Najczęstsze błędy pracodawców
Przepisy dotyczące wody nie są szczególnie rozbudowane, ale kilka nieporozumień powtarza się regularnie.
Pierwszym jest przekonanie, że obowiązek powstaje dopiero podczas upału. Progi 25°C i 28°C odnoszą się do napojów profilaktycznych. Nie oznaczają, że poniżej tych temperatur pracownicy mogą zostać bez dostępu do wody lub innych napojów.
Drugim jest zapewnienie zbyt małego zapasu. Przepisy nie podają jednej liczby litrów dla wszystkich, dlatego ilość trzeba dostosować do liczby pracowników, charakteru pracy i warunków atmosferycznych.
Trzecim jest zbyt duża odległość od punktu poboru. Miejsce czerpania wody zdatnej do picia nie powinno znajdować się dalej niż 75 metrów od stanowiska pracy.
Czwartym jest traktowanie pieniędzy jako zamiennika napojów profilaktycznych. W tym przypadku ekwiwalent pieniężny nie zastępuje obowiązku zapewnienia napojów.
W firmach zatrudniających większe zespoły znaczenie ma również ciągłość zaopatrzenia. Formalne zapewnienie punktu z wodą nie rozwiązuje problemu, jeśli zapas regularnie kończy się przed kolejną dostawą.
Dostęp do wody to element organizacji bezpiecznego miejsca pracy
Zapewnienie wody pracownikom nie powinno być traktowane wyłącznie jako obowiązek „na lato”. Podstawowy dostęp do wody zdatnej do picia lub innych napojów należy zorganizować niezależnie od pory roku, a w szczególnie uciążliwych warunkach dochodzą dodatkowe wymagania dotyczące napojów profilaktycznych.
Dla pracodawcy oznacza to przede wszystkim konieczność sprawdzenia kilku kwestii: gdzie znajdują się punkty poboru wody, czy pracownicy mają do nich łatwy dostęp, czy zapas odpowiada potrzebom zespołu oraz czy na poszczególnych stanowiskach występują warunki wymagające dodatkowych napojów.
Dobrze zaplanowany system pozwala nie tylko spełnić wymagania BHP, ale też uniknąć sytuacji, w której dostęp do podstawowej potrzeby pracownika zależy od awaryjnego zakupu lub reakcji dopiero wtedy, gdy pojawi się problem.
