Wynagrodzenie - przepisy i rodzaje

Kiedy należy się odprawa?

22 grudnia 2022

5 z 5

Ocena: 5 z 5 | 15 głosów

15 głosów

9 komentarzy
Kiedy należy się odprawa?
Pracownik, który przechodzi na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy ma prawo do odprawy pieniężnej. Jej wysokość, choć została określona w Kodeksie pracy, nie wyklucza możliwości przyznania przez pracodawcę swojemu podwładnemu wyższej odprawy.

Zgodnie z art. 921 § 1 Kodeksu pracy: „Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia”. Taką odprawę każdy pracownik może otrzymać tylko raz. Warto przy tym zauważyć, że jej wypłata zostanie dokonana tylko w przypadku, gdy spełnione zostaną pewne warunki. Te zrealizowane muszą być łącznie i mowa tu o:

  • nabyciu prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
  • rozwiązaniu stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę.

Jeżeli pracownik spełni tylko jeden z warunków, to pracodawca nie będzie zobowiązany wypłacić mu odprawy. Na tę kwestię uwagę wielokrotnie zwracał Sąd Najwyższy w wydawanych przez siebie wyrokach. O tym, że musi zaistnieć związek czasowy między zakończeniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury, Sąd Najwyższy wskazał choćby w wyroku z dnia 4 lutego 2011 roku (sygn. akt II PK 224/10).

Odprawa pracownicza – rodzaje

Obowiązujące w Polsce przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawców do wypłaty świadczeń w postaci odprawy w różnych sytuacjach, nie tylko w przypadkach związanych z przejściem na emeryturę czy rentę, choć te należą do bardzo częstych. Obecnie, pracodawcy muszą wypłacić następujące rodzaje świadczeń.

Odprawa pieniężna dla pracownika zwolnionego z przyczyn niedotyczących pracowników

Taka odprawa należy się osobom, które straciły pracę w wyniku zwolnień grupowych. Wypłacana jest ona na mocy przepisów ustawy z dnia 13 marca 2003 r., w zakresie zwolnień grupowych. Należy się pracownikowi zwalnianemu w takim wymiarze, w jakim był posiadany przez niego staż pracy u danego pracodawcy.

Wymiar odprawy z tytułu zwolnień grupowych
W świetle ustawy wymiar świadczenia przysługuje w zależności od stażu pracy w danej firmie według poniższych kryteriów:
  • zatrudnionym krócej niż 2 lata – wysokość jednomiesięcznego wynagrodzenia,
  • zatrudnionym od 2 do 8 lat – wysokość dwumiesięcznego wynagrodzenia,
  • zatrudnionym od ponad 8 lat – wysokość trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Trzeba jednak pamiętać, że odprawa ta w żadnym wypadku nie powinna przekroczyć piętnastokrotności wynagrodzenia minimalnego na dany rok kalendarzowy, w którym następuje ustanie zatrudnienia.

Odprawa dla pracownika powołanego do służby wojskowej 

Tego rodzaju świadczenie dotyczy zarówno służby zasadniczej, jak i okresowej. Wysokość odprawy dla powołanego do służby wojskowej ustalana jest na podstawie dwutygodniowego wynagrodzenia, liczonego identycznie jak ekwiwalent za urlop. Trzeba jednak pamiętać, że nie przysługuje ona w sytuacji ponownego powołania.

Odprawa rentowa lub emerytalna 

Odprawa ta, której zasady opisaliśmy już powyżej, przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Po ustaniu stosunku pracy pracodawca zobowiązany jest wypłacić odprawę w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, co reguluje art. 92 (1) k.p. Warto jednak zaznaczyć, że wysokość odprawy może być znacznie wyższa – niemniej, wyłącznie w sytuacji, jeżeli regulują to postanowienia wewnątrzzakładowe, np. regulamin wynagradzania czy układ zbiorowy pracy.

Odprawa pośmiertna

Jak wskazuje nazwa, odprawa pośmiertna przysługuje najbliższym członkom rodziny zmarłego pracownika. Jej wysokość określona została w art. 93§2 k.p. i również jest uzależniona od stażu pracy danego pracownika, przy czym wlicza się w to również okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy, w razie przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę z świetle art. 23 (1) k.p..

Wysokość odprawy pośmiertnej
Według stażu pracy odprawa pośmiertna przysługuje w wysokości odpowiednio:
  • jednomiesięcznego wynagrodzenia w przypadku zatrudnionego krócej niż 10 lat,
  • trzymiesięcznego wynagrodzenia w przypadku osoby zatrudnionej od 10 do 15 lat,
  • sześciomiesięcznego wynagrodzenia, gdy pracownik był zatrudniony ponad 15 lat.

Kto jest uprawniony do otrzymania odprawy pośmiertnej? Są to określeni bliscy – małżonek zmarłego pracownika, a także inni członkowie rodziny, którzy spełniają warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Niemniej, trzeba pamiętać, że odprawa dzielona jest w równych częściach pomiędzy wszystkich uprawnionych. W sytuacji, gdy takową jest tylko jedna osoba, zgodnie z przepisami k.p., otrzyma ona wyłącznie połowę przewidzianej kwoty. Istotną kwestią jest również to, że pośmiertna odprawa pracownicza nie przysługuje wówczas, gdy pracodawca ubezpieczał zmarłego pracownika na życie.

Szukasz pracy?

Pracownik produkcji (Wapienica)

Randstad Polska Sp. z o.o.

  • Bielsko-Biała
Dodana

Pakowaczka / pakowacz 3 zmiany

Randstad Polska Sp. z o.o.

  • Bielsko-Biała
Dodana
Dodana

Laborant

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego

  • Kraków
Dodana
Dodana

Inne odprawy nieuregulowane przepisami

Prawo pracy przewiduje również możliwość przyznania odprawy z innych niż wymienione przyczyn. Zdarza się, że pracodawca, rozwiązując z pracownikiem stosunek pracy, decyduje się na wypłatę odprawy, na przykład z uwagi na staż pracy w danym zakładzie pracy. Jej wysokość ustalana jest na podstawie regulacji zawartych w przepisach wewnątrzzakładowych. Może ona stanowić od symbolicznej kwoty, aż po równowartość kilkumiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

Kiedy należy się odprawa przy zwolnieniu indywidualnym?

Odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje każdemu pracownikowi, który nabył prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy i rozwiązał stosunek pracy (czyli pracował w oparciu o umowę o pracę) w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Fakt ten nie wyklucza jednak możliwości przyznania przez pracodawcę odprawy w wyższej kwocie niż przewidziana przepisami zawartymi w Kodeksie pracy. Najczęściej pomioty zatrudniające możliwość wypłaty odprawy emerytalno-rentowej w wyższej wysokości przewidują w przepisach wewnątrzzakładowych. Ale to nie jedyna możliwość.

Video

Na wyższą niż minimalną wysokość odprawy liczyć mogą członkowie korpusu służby cywilnej. Dzieje się tak dlatego, że stosowne przepisy znalazły się w ustawie o służbie cywilnej. Zgodnie z nią pracownicy, którzy przechodzą na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, mogą liczyć na odprawę w wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia. Jeszcze wyższą odprawę otrzymają pracownicy, którzy przepracowali w służbie cywilnej co najmniej 20 lat. Wówczas liczyć mogą na odprawę w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia.

Wysokość odprawy – jak ją ustalić?

Pracownik rzadko kiedy otrzymuje wynagrodzenie, które składa się wyłącznie z jednego składnika, czyli podstawy. Najczęściej poza nią osoby zatrudnione w trakcie świadczenia pracy nabywają prawo do premii, nagród czy szeregu dodatków, które przewidział pracodawca w wewnątrzzakładowych aktach prawnych. W związku z powyższym stwierdzenie, że pracownik powinien otrzymać odprawę w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia nie jest całkiem słuszne – teoretycznie osoba zatrudniona każdego miesiąca może otrzymywać pensję w różnej wysokości. Z tego też względu tak ważne jest, aby pracodawca uregulował kwestię obliczania odprawy.

Źródło obrazka: nik.gov.pl

Kalkulacji należy dokonać zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 roku w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy. Z rozporządzenia tego wynika, że do ustalenia wysokości odprawy pracodawca powinien przyjąć poszczególne rodzaje składników wynagrodzenia w sposób, który określony został w rozporządzeniu dotyczącym urlopów wypoczynkowych.

Zgodnie z tymi wytycznymi konieczne jest uwzględnienie:

  • składników przysługujących w stałej miesięcznej wysokości – w miesiącu nabycia prawa do odprawy,
  • składników zmiennych, które przysługują za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc – tylko tych, które wypłacone zostały w okresie 3 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy (niezbędne jest wyliczenie średniej wysokości z tego okresu),
  • składników przysługujących pracownikowi za okresy dłuższe niż 1 miesiąc – dotyczy tych, które wypłacone zostały w okresie 12 miesięcy bezpośrednio poprzedzających miesiąc nabycia przez pracownika prawa do odprawy (również konieczne jest wyliczenie średniej wysokości).

Dopiero po zsumowaniu poszczególnych składników pracodawca otrzymuje odpowiedź na pytanie, ile powinien swojemu pracownikowi wypłacić tytułem odprawy.

Odprawy pracownicze przewidziane są w wielu przypadkach przepisami prawa, niemniej, odprawę przy zwolnieniu mogą też otrzymać inni pracownicy, kiedy ich przełożeni podejmą taką decyzję lub regulują to przepisy wewnątrzzakładowe. Warto więc znać swoje prawa i wiedzieć, kiedy należy się odprawa przy zwolnieniu indywidualnym czy na przykład odprawa pośmiertna po bliskiej osobie.

W Kodeksie pracy ustawodawca zawarł informacje jedynie o odprawie rentowej lub emerytalnej oraz o odprawie pośmiertnej i właśnie te są przedmiotem niniejszego artykułu. Pozostałe bowiem odprawy, które związane są z rozwiązaniem stosunku pracy, zostały uregulowane w Ustawie z dnia 13 marca 2003 roku o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Z uwagi na fakt, iż kwestia ta nie jest unormowana w jednym akcie, wielu pracowników nie zna swoich uprawień w tym zakresie oraz myli pojęcia. Problemem jest choćby kwestia, czy pracownikowi przysługuje kilka odpraw emerytalnych lub rentowych i jeżeli tak, to w jakich konkretnie sytuacjach? Ponadto, często zadawanym pytaniem przez pracowników jest ewentualna wysokość odprawy pośmiertnej. Aby zatem nie stracić i posiadać świadomość o swoich prawach, warto zapoznać się z poniżej omówionymi kwestiami.

Odprawa rentowa lub emerytalna

Zgodnie z art. 92?§1 Kodeksu pracy: ?Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia?. Ustawodawca ? jak widać z powyższego ? nie wskazał bezpośrednio wysokości takiej odprawy i kwestię te pozostawił do uregulowania pracodawcy. W związku z powyższym, wartość odprawy powinna zostać ustalona w przepisach aktów normatywnych, które funkcjonują wewnątrz zakładu pracy, niemniej jednak w sposób korzystny dla pracownika. Z powyższego wynika również, że odprawa przysługuje zatrudnionemu jedynie wówczas, gdy zaistnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę z danym pracownikiem i jednoczesnym nabyciem przez niego prawa do emerytury lub renty. Warto zatem zaznaczyć, że zatrudniony nie nabędzie prawa do odprawy, jeżeli nie zostanie wykazany właśnie czasowe powiązanie pomiędzy faktem odejścia od pracy i przejściem na emeryturę czy też rentę.

Jak ustalić wysokość odprawy? Odpowiedzi na to pytanie szukaj w artykule: Odprawa od pracodawcy - kiedy możesz na nią liczyć?

W niektórych przypadkach pracownik nabędzie prawo do dwóch odpraw. Taka sytuacja może mieć miejsce wówczas, gdy pracę świadczyć będzie dla dwóch pracodawców, u każdego w wymiarze 1/2 etatu. Dodatkowo warto zaznaczyć, że taka odprawa przysługuje zatrudnionemu jedynie raz w życiu. Oznacza to tyle, że osoba, która raz nabyła prawo do odprawy, nie nabędzie jej już kolejny raz ? ustawodawca ten fakt podkreśla dokładnie w art. 92?§2 Kodeksu pracy: ?Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa?.

Istnieją również sytuacje, w których odprawa nie przysługuje. Więcej w artykule: Kiedy nie otrzymasz odprawy emerytalnej?

Odprawa pośmiertna

Również ten rodzaj odprawy został unormowany przez ustawodawcę w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 93§1 przywołanej ustawy: ?W razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna?. Sama wysokość odprawy tej rodzaju uzależniona jest od stażu pracy danego pracownika w zakładzie pracy. W tym przypadku ustawodawca nie pozostawił do ustalenia pracodawcy kwestii wielkości oprawy, ale wskazał, że ta wynosi:

  • jednomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,
  • trzymiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej niż 10 lat,
  • sześciomiesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat.

Uprawionymi do otrzymania odprawy są członkowie rodziny, którzy jednocześnie spełniają warunki do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz małżonek i to niezależnie od tego, czy spełnia powyższe warunki. W przypadku, gdy uprawionych do odprawy jest więcej niż jedna osoba, odprawę tę dzieli się na równe części pomiędzy wszystkich uprawnionych. Warto również zwrócić uwagę na art. 93§6 Kodeksu pracy, zgodnie z którym, jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy kwoty, która wynika bezpośrednio z zakładowego stażu pracy zmarłego.

Zgodnie z przepisami, które ustanowione zostały przez ustawodawcę, warto zwrócić uwagę jeszcze na dwie kwestie. Pierwsza wiąże się bezpośrednio z ewentualnym brakiem osób, które upoważnione by były do odbioru odprawy. W takiej sytuacji świadczenia pieniężnego nie wypłaca się. Inaczej w przypadku, gdy pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, czyli opłacał składki na to właśnie ubezpieczenie ze swoich środków. Wówczas jest on zwolniony z konieczności wypłacania odprawy. Ewentualnym odejściem od powyższej zasady jest sytuacja, w której odszkodowanie, które zostało zrealizowane przez ubezpieczyciela jest niższe niż odprawa, która jest wynikiem zakładowego stażu pracy zmarłego. W takim przypadku pracodawca jest zobowiązany do wyrównania różnicy.

Najczęściej zadawane pytania

Komu przysługuje odprawa pracownicza?

Oprawa pracownicza przysługuje pracownikom zatrudnionym na stosunku pracy w różnych sytuacjach, m.in.: przy przejściu na emeryturę lub rentę, przy powołaniu do służby wojskowej (za pierwszym powołaniem), przy rozwiązaniu umowy wskutek zwolnień grupowych. Odprawa przysługuje także bliskim pracownika po jego śmierci.

W jakiej wysokości przysługuje odprawa pracownicza?

Wysokość odprawy zależy od kilku czynników: tytułu odprawy, niekiedy stażu pracy pracownika, a także średniej podstawy wynagrodzenia. Tę ostatnią oblicza się w ten sposób, jak w przypadku ustalania wysokości ekwiwalentu za urlop.

Kiedy nie należy się odprawa przy zwolnieniu pracownika?

Odprawa pracownicza należy się każdemu przechodzącemu na rentę lub emeryturę, ale także w wyniku likwidacji stanowiska/zakładu pracy, przy zwolnieniach grupowych, oraz np. przy powołaniu do służby wojskowej. Poza tymi przypadkami pracodawca nie jest zobowiązany do udzielania odprawy, ale może to zrobić dobrowolnie np. ze względu na staż pracy zatrudnionego.

Autor

Artykuł został opracowany i zmodyfikowany przez kilku autorów. Poniżej podajemy dane redaktora lub autora, który dokonał ostatniej modyfikacji.

Ewa Sztuczka-Mazur

Social Media Manager

Social Media Manager w branży HR, autorka tekstów, copywriterka, specjalistka Facebook ADS, wokalistka i pszczelarka.
Obecnie w Aplikuj.pl odpowiedzialna głównie za treści z obszaru miękkiego HR oraz prawa pracy.

9 komentarzy

Kornelia Migas

Kornelia Migas

Bardzo dobrze, że są różne rodzaje odpraw, które mogą pomóc pracownikom w trudnych sytuacjach. Myślę, że to dobre rozwiązanie, zwłaszcza dla osób, które nagle straciły pracę i nie widzą dla siebie perspektyw na rynku pracy.
Magdalena

Magdalena

To dobrze, że przepisy zobowiązują pracodawców do wypłaty odpraw w różnych sytuacjach. Tylko szkoda, że nie przysługuje ona wszystkim pracownikom, którzy w inny sposób utracili pracę. Takie wsparcie finansowe jest bardzo ważne.
Paweł Klich

Paweł Klich

Widzę, że przepisy dotyczące odpraw są dokładne i szczegółowe. Cieszę się, że jako pracodawca mam jasno określone zasady, których muszę przestrzegać. Pozwala to uniknąć nieporozumień między mną a pracownikami.
Jacuś

Jacuś

Cieszę się, że odprawa w Polsce przewiduje różne sytuacje, w których pracownik może otrzymać wsparcie finansowe. Wierzę, że takie regulacje pomogą w stabilizacji sytuacji osoby, która nagle straciła pracę.
Seba

Seba

Większość zwolnionych pracowników etatowych nie otrzymuje wynagrodzenia za nadgodziny. Temat odpraw jest bardzo zróżnicowany.
Andre Tande

Andre Tande

Dobrze takie rzeczy wiedzieć, gdyż często niewiedza powoduje, że coś się traci nawet z czasem. Dlatego ja zawsze chętnie czytam takie informacje co nam się należy w każdej sytuacji jaka zaistnieje w miejscu pracy.
Zenobia

Zenobia

Z pewnością informacje zawarte w tym artykule są bardzo przydatne. Mnie zwolnili z pracy i dostałam 9 odpraw. Ktoś spyta się dlaczego, że kłamię. Mogłam iść na wcześniejszą emeryturę nauczycielską, ale nie chciałam. Nie było dla mnie pełnego etatu i dlatego skorzystałam z KN i dostałam nie 6 odpraw- gdybym się sama zwolniła, ale 9. Każdy pracownik, który idzie na emeryturę w określonym wieku - dostaje 6 odpraw. Ja miałam 55 lat, jak poszłam na emeryturę, bo przepracowałam 30 lat w szkole.
Malajkat

Malajkat

Ważne jest, aby zrozumieć, w jaki sposób należy rozliczać każdy rodzaj wynagrodzenia pod względem podatków, tak aby nie płacić zbyt mało lub nie przepłacać. To dotyczy też odprawy.
Tama

Tama

Odprawa w niektórych zawodach jest nawet całkiem spora. Najwięcej odprawy dostają chyba pracownicy grupowi z dużych zakładów pracy, których firma zbankrutowała czy zmniejsza liczbę osób.

Dodaj komentarz

Wszystkie pola muszą być prawidłowo wypełnione

Komentarz został dodany

Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających wulgarne słowa, adresy www oraz adesy e-mail i numery telefonów.

Dbamy o Twoją prywatność

Serwis wykorzystuje pliki cookies, czyli pliki tekstowe, które za zgodą Użytkownika są przechowywane na komputerze lub urządzeniu mobilnym Użytkownika, co może wiązać się również z przetwarzaniem danych osobowych Użytkownika. Pliki cookies przetwarzane przez Aplikuj.pl Paweł Strykowski, zarejestrowany w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej pod adresem: ul. Legionów 26/28, 43-300 Bielsko-Biała, NIP: 5471567654, REGON: 070776507, w celu umożliwienia korzystania z Serwisu, jak również na potrzeby analizy zachowań Użytkownika w Serwisie, personalizacji prezentowanych Użytkownikowi treści oraz reklam, zapewnienia działania funkcji mediów społecznościowych oraz do zarządzania Serwisem. Szczegółowe informacje dotyczące plików cookies, jak również dostęp do panelu zarządzania ustawieniami cookies znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.

Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych zawartych w plikach cookies jest zgoda na przetwarzanie danych osobowych wyrażona poprzez akceptację wykorzystania plików cookies (art. 6 (1)(a) RODO).

Zgoda udzielona poprzez wybór opcji "Wyrażam zgodę" oznacza akceptację wszystkich wykorzystywanych w Serwisie plików cookies. Zgoda Użytkownika może być w każdym momencie zmieniona poprzez kliknięcie w link umieszczony w Polityce Prywatności.

Użytkownikom przysługują następujące prawa: prawo do żądania dostępu do swoich danych, prawo do ich sprostowania, prawo do usunięcia danych, prawo do ograniczenia przetwarzania oraz prawo do przenoszenia danych. Więcej informacji na temat przetwarzania danych osobowych, w tym przysługujących Użytkownikowi praw, można znaleźć w naszej Polityce Prywatności.

Dostosowuję swój wybór

Dokonaj szczegółowego wyboru poniższych ustawień, aby zapisać indywidualne ustawienia prywatności. Więcej szczegółowych informacji na ten temat znajdziesz w naszej Polityce Prywatności.

Pliki cookies niezbędne do świadczenia usług drogą elektroniczną Zawsze aktywne
Narzędzia statystyczne i marketingowe Google Tag Manager, Google Analytics, Google Ads, Facebook Piksel (remarketing)
Narzędzie analityczne HotJar Statystyka