Pracownik - prawa i obowiązki

Gdy nadgodzin jest za dużo...

9 kwietnia 2021

5 z 5

Ocena: 5 z 5 | 30 głosów

30 głosów

20 komentarzy
Gdy nadgodzin jest za dużo...
Pracodawca ma prawo zlecić pracownikowi pracę w nadgodzinach. Z przepisów wynika, że takich nadgodzin maksymalnie może być 150 rocznie, chyba że w regulaminie lub umowie o pracę znajdą się dodatkowe zapisy. W innej sytuacji pracodawca może ponieść dotkliwe finansowe konsekwencje. Jak obejść limit nadgodzin, by nie złamać zasad, a dopilnować, by zadania zostały wykonane? Ile można wykonywać nadgodzin w tygodniu? Wyjaśniamy te wątpliwości.

Za czas pracy uważa się czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu pracy system nie powinien przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. Od tej zasady istnieją jednak odstępstwa.

Przykładowo pracodawca ma możliwość stosowania systemu równoważnego czasu pracy. W takim systemie ustawodawca dopuszcza możliwość przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy, choć nie więcej niż do 12 godzin w okresie rozliczeniowym, jakim jest miesiąc. Jednak popularne nadgodziny też są ograniczone i pracodawca musi w tym zakresie stosować się do określonych reguł. Podpowiadamy, jak obejść limit nadgodzin, kto ów limit ustala, oraz co grozi za niedopilnowanie tej kwestii.

Czym są nadgodziny? I co o nich mówi Kodeks pracy?

Nadgodziny zostały szczegółowo uregulowane w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 151 § 1 pod tym pojęciem rozumie się pracę wykonywaną ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także pracę wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Jednocześnie ustawodawca nałożył na pracodawców obostrzenia w zakresie ustalania pracy w nadgodzinach. Ta jest dopuszczalna, ale tylko w niektórych sytuacjach.

Kiedy pracodawca może zlecić nadgodziny?

  • w przypadku konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  • z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy.

Z punktu widzenia podmiotów zatrudniających ważny jest drugi punkt. Jest on na tyle elastyczny, że często trudno pracownikowi wykazać, że nadgodziny rzeczywiście nie są po prostu dla niego karą.

Szukasz pracy?

Pracownik produkcji

JOBME S.A.

  • 4 500-5 500 zł / mc
  • Skierniewice
Dodana

Pracownik fizyczny do rozładunku kontenerów

Domino Polska Sp. z o. o.

  • Bieruń
Dodana

Pracownik produkcji

JOBME S.A.

  • Tarnów
Dodana

Młodszy Inspektor - Psycholog

Straż Miejska m. st. Warszawy

  • Warszawa
Dodana

Nie zawsze tylko 150 godzin na plusie – ile nadgodzin w roku?

Ponieważ pracodawcy nadgodziny najczęściej usprawiedliwiają swoimi szczególnymi potrzebami, ustawodawca wprowadził limit dodatkowych godzin, jaki może przepracować osoba zatrudniona. Co do zasady nadgodziny nie powinny przekroczyć 150 godzin w roku kalendarzowym. Warto jednak wskazać, że podmiot zatrudniający ma możliwość przyjęcia innej liczby nadgodzin i wówczas może być ona wyższa od wspomnianych 150 godzin. Taka możliwość dotyczy przede wszystkim pracodawców objętych układem zbiorowym pracy lub zobowiązanych do ustalenia regulaminu pracy. Jeżeli pracodawca nie jest zobowiązany do ustanowienia takich aktów, może on – w drodze porozumienia z pracownikiem – ustalić stosowny wymiar nadgodzin w umowie o pracę zawieranej z pracownikiem.

Przepisy prawa powodują, że w praktyce tygodniowy czas pracy – łącznie z nadgodzinami – nie powinien przekraczać 48 godzin. To ograniczenie wynika z prostego równania. Rok kalendarzowy składa się z 52 tygodni, zaś maksymalna liczba godzin nadliczbowych nie może przekraczać 416 godzin w ciągu roku kalendarzowego.

Ile nadgodzin może wykonywać pracownik?
Jeśli podpisano standardową umowę o pracę, w której nie znalazły się dodatkowe ustalenia co do nadgodzin, mogą one wynieść maksymalnie 150 godzin w skali roku. Jeśli strony zgodziły się na dodatkowy wymiar nadgodzin, powinien być on dokładnie określony na piśmie i nie może przekraczać 416 godzin rocznie.

Warto także wiedzieć, że zgodnie z art. 131 § 2 Kodeksu pracy, ograniczenia te nie dotyczą pracowników, którzy zarządzają zakładem pracy w imieniu pracodawcy.

Wynagrodzenie za nadgodziny - należy się dodatek lub dni wolne

Warto pamiętać, że praca w nadgodzinach jest na tyle specyficzna, że ustawodawca wprowadził dodatkowe obowiązki dla pracodawcy. Te odnoszą się przede wszystkim do wynagradzania świadczonej w ten sposób pracy. Pracownikowi przysługuje bowiem, obok wynagrodzenia zasadniczego, również dodatek w wysokości odpowiednio:

  • 100% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy, który udzielony został pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
     
  • 50% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż wymienione powyżej.

Pracę w godzinach nadliczbowych pracodawca może również rekompensować przez danie pracownikowi dnia wolnego. Wówczas osobie zatrudnionej nie przysługuje wspomniany powyżej dodatek.

Przekroczenie limitu nadgodzin – jakie konsekwencje?

Ustawodawca do kwestii nadgodzin podchodzi w dość elastyczny sposób. Pracodawca może ustalić własne limity, które będą go obowiązywały w ramach ogólnych zasad, ale warto pamiętać, że brak uregulowania tej kwestii może być kosztowny. Otóż zgodnie z art. 281 pkt. 5 Kodeksu pracy podmiot zatrudniający, który narusza przepisy o czasie pracy, podlega karze grzywny od 1 000 do nawet 30 000 złotych. Z tego też względu tak istotne jest ewentualne wcześniejsze określenie potrzeb i ich uzgodnienie z pracownikami.

Aktualna sytuacja na rynku pracy, która objawia się przede wszystkim brakami kadrowymi oraz szybki rozwój większości firm i związana z nim stale rosnąca ilość zleceń sprawiają, że pracodawcy bardzo często kierują swoich pracowników na nadgodziny. Z drugiej strony w Polsce pracownicy wciąż bardzo chętnie decydują się na zostawanie w firmie dłużej, ponieważ wiąże się to nie tylko z dodatkowym wynagrodzeniem, ale również wpływa na możliwość otrzymania awansu w przyszłości.

Należy jednak wiedzieć, że w prawie funkcjonuje też coś takiego, jak przekroczenie limitu nadgodzin. Standardowo pracownik nie powinien przepracować więcej niż 150 nadgodzin rocznie, chyba że w umowie o pracę ustalono inne limity.

Jak obejść limit nadgodzin?

Nie zawsze podana ilość nadgodzin w ciągu roku jest wiążąca. Pracownik, który chce pracować zdecydowanie więcej, może zawrzeć z pracodawcą dodatkową umowę zlecenie, w przypadku której już nie obowiązują go żadne limity. Podobnie jest w pracy na kontraktach czy świadczeniu pracy swojemu pracodawcy w ramach samo zatrudnienia.

Niektórzy pracownicy zastanawiają też się, ile nadgodzin w tygodniu mogą przepracować. Jeśli są zatrudnieni na umowę o pracę, to pracodawca powinien po prostu zapewnić im odpowiednią ilość wypoczynku, czyli przerw między opuszczeniem pracy w jednym dniu a przyjściem do niej dnia kolejnego. Poza tym nie obowiązują żadne czasowe limity poza podanym wyżej limitem rocznym. Można zatem w jednym tygodniu zrobić wiele nadgodzin, a np. przez kolejne miesiące nie mieć ich w ogóle.

Bardzo ważną kwestią w przypadku nadgodzin jest prowadzenie dokładnej ewidencji czasu pracy pracownika. Jest to konieczne nie tylko do rozliczenia miesięcznej wypłaty, ale przede wszystkim tego typu zestawienia są istotne podczas jakiejkolwiek kontroli z urzędu pracy lub na wypadek ewentualnego sporu z pracownikiem.

Trzeba też pamiętać, że nie każdy pracownik ma obowiązek realizacji nadgodzin na prośbę pracodawcy. Na przykład osoby wychowujące dzieci w wieku do 4 lat, bez względu na przyczynę podaną przez pracodawcę, w ogóle nie muszą się na to godzić.

To może Cię również zainteresować

Wymiar czasu pracy - wszystko co warto o nim wiedzieć

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest limit nadgodzin w pracy?

Kodeks pracy podaje, że wymiar nadgodzin wynosi maksymalnie 150 godzin w skali roku, o ile w umowie nie ustalono inaczej. Jeśli natomiast obie strony zgodziły się na wymiar przekraczający ten limit, ustalają ten wymiar indywidualnie, ale nie powinien on przekraczać 416 godzin rocznie.

Kiedy pracodawca może zlecić nadgodziny?

Pracodawca ma prawo zlecenia pracownikowi nadgodzin, kiedy występuje wyraźna potrzeba wykonania określonych zadań lub w przypadku naprawienia awarii bądź też konieczności przeprowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego czy ochrony mienia.

Jakie są skutki przekroczenia limitu nadgodzin przez pracodawcę?

Jeżeli na polecenie pracodawcy pracownik przekroczył limit nadgodzin w skali roku, grozi mu grzywna w wysokości od 1 000 do nawet 30 000 złotych z tytułu naruszenia przepisów o czasie pracy.

Autor

Artykuł został opracowany i zmodyfikowany przez kilku autorów. Poniżej podajemy dane redaktora lub autora, który dokonał ostatniej modyfikacji.

Ewa Sztuczka-Mazur

Social Media Manager

Social Media Manager w branży HR, autorka tekstów, copywriterka, specjalistka Facebook ADS, wokalistka i pszczelarka.
Obecnie w Aplikuj.pl odpowiedzialna głównie za treści z obszaru miękkiego HR oraz prawa pracy.

20 komentarzy

Komar

Komar

Moim zdaniem przepisy dotyczące nadgodzin powinny być bardziej restrykcyjne, aby chronić pracowników przed pracą w nieodpowiednich warunkach i na zbyt długo. Dziękuję za przybliżenie zagadnienia.
Pop Iwan

Pop Iwan

Artykuł przypomniał mi o konieczności zapoznania się z przepisami dotyczącymi nadgodzin, które mogą być ważnym czynnikiem w wyborze miejsca pracy. Jestem wdzięczny za takie porady.
Sanchez

Sanchez

Cieszę się, że artykuł porusza temat nadgodzin i ich limitów. Dzięki temu mam jasne wytyczne, jakie mogę ustalić dla moich pracowników i jakie konsekwencje grożą za przekroczenie limitów.
Bartosz

Bartosz

Jestem zadowolony, że artykuł wyjaśnia, ile nadgodzin w roku jest dozwolonych i że powinny one być odpowiednio wynagradzane. Mam nadzieję, że mojemu pracodawcy to pomoże zrozumieć, kiedy mnie poprosi o pracę w nadgodzinach.
pracownik

pracownik

Uważam, że limity nadgodzin powinny być bardziej restrykcyjne, ponieważ pracownicy często są zmuszani do pracy w niewłaściwych warunkach i przez zbyt długi czas. Pracodawcy powinni więcej troszczyć się o swoich pracowników i ich zdrowie.
LLL

LLL

Nie moge czytac jak tu ludzie jęczą na nadgodziny i uważają, że 150 rocznie to za dużo. Mój rekord to prawie 300. Mam kolegę, który zrobił 416 i gdyby tylko mu nie zabronili, to zrobiłby wiecej. Efekt jest taki, że firma wiecej zarobila, a ten kolega zbudował sobie dom na wypasie i jest zadowolony. Jak sie wpadnie w taki tryb pracy, to sie nawet nie odczuwa tych nadgodzin, po prostu trzeba sobie mocno poukladac i zorganizowac zycie. Pamietam jak w jednym miesiacu mialem 60 a normalnie grałem w gry, ogladalem seriale, chodzilem na spacery, jezdzilem do rodziny do innego miasta itd. Fakt, że nie mam dzieci, wiec rozumiem, ze nie kazdy by dal rade tak zyc, ale nie rozumiem tych limitow. Skoro pracownikowi pasuje, to po co robic limity na sile? Niech to bedzie limit na zasadzie takiej, ze powyzej limitu pracownik ma prawo odmowic, ale nie musi tego robic.
Król lew

Król lew

Nie raz nawet leciała mi krew z nosa bo byłam zmęczona a teraz jeszcze nie mam Tyle ile piszę na umowie o pracę to wszystko jest lipa nie polecam firmy która znajduje się w Warszawie głównej a najbardziej w województwie wielkopolskim Poznań szefowa też wszystko wie Ale wszystko zamiatane jest pod dywan i myślą że nigdy nikt nie złapie ich na Tym wszystkim
Król lew

Król lew

Proszę o pomoc sprawie pracy która znajduje się w Poznaniu a głowa siedziba firmy to we warszawa i przepraszam za Bendy nie z mojej winny coś się wydarzyło mam nadzieję że jest dość czytelne co do sytuacji która trwa dość długo dzwoniłam do firmy i udają ze wszystko się zgadza a nie zgadza się moge nawet wyciąg z banku zrobić jak oszukują tylko ja nie znam się na przepisach prawa jak to zrobić jeszcze jest mobing w pracy i muszę iść do pracy w sobotę i niedzielę Ale nie mogę się wpisać do listy obecności co za tym idzie nie mam za płacone a jak bym się coś stało to wtym momencie kto by płacił za lekarza lub za operację jakąś wszystko jest nie tak pity też się nie zgadzają bo wypłaty mam coraz mniej a godziny więcej niż powinnam mieć wolne tylko 4dni cały miesiącu a czasem tylko 2 a nie mogę nawet iść do lekarza bo zawsze robią tak że jak zgłaszam że mam lekarza i to jest ważne wszystko to specjalnie dają tak Abym nie poszła tylko przez tą firmę straciłam dodatkowe pieniądze ze zusu
Król lew

Król lew

Czy pracodawca może oszukiwać finansowo i że idzie się sobotę i niedzielę do pracy a nie mogę się wpisać do listy pracy co za tym idzie nie mam zapłacone oraz wypłaty się nie zgadzają powinna mieć 2300 a mam 200 i tylko 4 dni wolne czasem nawet tylko 2 w miesiącu a mam grupę inwalidzką 2 kod umiarkowanym i jest mobing wyśmiewanie się z osób niepełnosprawnych proszę o pomoc ja nie znam się na przepisach ale takie coś się dzieje dość długo dzwoniłam do firmy do Warszawy główna siedziba znajduje się a wszystko zamiatają pod dywan i robią z ludzi głupich że wszystko się zgadza proszę o pomoc wielkopolskie województwo Poznań
martwy

martwy

Czy pracodawca moze zmusic pracownika do pracy dłuższej niż12 godzin ?
ONA

ONA

CZY PRACODAWCA MOŻE ZMUSIĆ PRACOWNIKA DO PRACY W KAŻDĄ SOBOTĘ BO JUŻ WIE ŻE JEST DUŻO PRACY
~MO

~MO

Do Radzia: Nadgodzin nie wolno planować. Poguglaj a znajdziesz.
cezar

cezar

JA rozumiem nadogodziy, jeżeli nie omija się przepisów i realnie pracuję dłużej, zgadzam się z tym i mam konkretne profity.
Radzio

Radzio

Czyli 416 godzin rocznie nadgodzin tylko w szczególnych warunkach? U mnie sytuacja wygląda tak pracodawca regularnie planuje nadgodziny. Co roku ta sama śpiewka trzeba działać jest tyle roboty będziecie mieć płacone więcej, ale po co człowiekowi pieniądze jak nie ma kiedy ich wydać. Czy praca ciągiem 12 dni jest złapaniem prawa czy nie?
Gość

Gość

Później ludzie się dziwią, że pracodawcy jadą na nich jak na wołach pociągowych, skoro sami dają się wykorzystywać z uśmiechem na twarzy...nie macie życia, pasji, chęci poznawania świata, że ciagle siedzicie w robocie?! U mnie nie ma opcji na żadne nadgodziny ponad normę i bez naprawdę pilnego i ważnego powodu.
Ruda

Ruda

Hehe a ja 650 nadgodzin i jeszcze tylko 30 procent płatne ile tu jest zasad złamanych masakra chyba sąd pracy się klania
Anioł

Anioł

Czasami są nadgodziny a firma nie ma kasy by za nie płacić, a musi być wykonana praca i z kolei pracownicy mają wybór a pracy jest tak dużo, że niby nie ma czasu. No ale jednak koszty zaoszczędzone.
Dramat

Dramat

Smieszne to wszystko, ja na chwilę obecną 305:45 h.
pracocholik

pracocholik

Chętnie pracuję na nadgodzinach. U mnie są one w pracy płatne, a u żony nie. Ona za godziny nadliczbowe może wykorzystać potem dzień wolny w miesiącu. Nie wiedziałem, że 150 rocznie można mieć godzin nadliczbowych??????????? a dawniej miałem wciągu roku nawet z 400 takich godzin. Może przepisy się zmieniły.
Gustlik

Gustlik

Jedni sobie cenią nadgodziny bo mają możliwość dorobienia, ale jedni są zmęczeni i czują się z tym źle. Dobrze, że istnieją zasady gdzie można to określić i sprecyzować.

Dodaj komentarz

Wszystkie pola muszą być prawidłowo wypełnione

Komentarz został dodany

Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających wulgarne słowa, adresy www oraz adesy e-mail i numery telefonów.