Rodzaje umów o pracę i wymiar czasu

Stosunek pracy - najważniejsze spełnienie warunków

17 kwietnia 2020

5 z 5

Ocena: 5 z 5 | 16 głosów

16 głosów

8 komentarzy
Stosunek pracy - najważniejsze spełnienie warunków
Pracodawcy, którzy zamierzają stworzyć kolejne stanowisko pracy mogą zaproponować wybranemu kandydatowi jedną z całej palety umów. Spełnienie jednak określonych warunków będzie podstawą do ubiegania się przez zatrudnionego o umowę o pracę.

Stosunek pracy - co to jest?

Obowiązujące przepisy prawa dają stronom zawierającym umowę, możliwość wybrania najbardziej adekwatnej formy. Trzeba jednak pamiętać, że nie zawsze pracodawca będzie mógł skorzystać z tańszego dla siebie rozwiązania, czyli podsunąć kandydatowi umowę zlecenie. Mowa tu o wachlarzu pewnych warunków, których łączne spełnienie jest równoznaczne z tym, że strony wiąże stosunek pracy. W takiej sytuacji pracodawca musi dostosować się do obowiązujących przepisów i podpisać z kandydatem umowę o pracę. W przeciwnym wypadku naraża się nie tylko na proces przed sądem pracy, ale również wysokie koszty związane z koniecznością choćby odprowadzenia składek z odsetkami do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kiedy można mówić o stosunku pracy?

Stosunek pracy - nazwa nie jest wiążąca

Z punktu widzenia zainteresowanych stron istotny powinien być art. 22 § 11 Kodeksu pracy.

Ważne!
Zgodnie z jego treścią o tym, czy strony danej umowy łączy stosunek pracy decyduje wyłącznie charakter i sposób wykonywanej pracy, jak również treść zawartej umowy, nie zaś nazwa.

Inaczej mówiąc, strony nie mogą umowy o pracę zastąpić umową cywilnoprawną. Na ten fakt wskazuje art. 22 § 12 Kodeksu pracy.

Aby jednak strony nie popełniły błędu, muszą wiedzieć, jakie warunki muszą być łącznie spełnione, aby można było mówić o stosunku pracy. Istota stosunku pracy została wskazana w art. 22 § 1 Kodeksu pracy: Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Stosunek pracy - definicja

Z cytowanego przepisu można wywnioskować, że o stosunku pracy mowa wówczas, gdy łącznie spełnione są cztery warunki.

Mowa tu o:

  • pracy określonego rodzaju, która jest związana z wykonywaniem na oznaczonym stanowisku (na przykład księgowa),
  • praca na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, inaczej mówiąc, w tym przypadku pracownik nie ponosi odpowiedzialności za wyniki świadczonej przez siebie pracy, czyli działa de facto na ryzyko pracodawcy i jednocześnie jest zobowiązany do wykonywania poleceń swojego szefa,
  • praca świadczona jest w określonym miejscu i czasie - pracownik nie ma możliwości dowolnie kształtować swojego czasu pracy, nie może też decydować o miejscu, w którym będzie wykonywał służbowe czynności, jest tu zależny od swojego przełożonego,
  • pracownikowi należy się wynagrodzenie za wykonaną pracę. W umowie nie może znaleźć się zapis, który stwierdzałby, że zatrudniony wykonuje prace nieodpłatnie.

Zatrudnienie w powyższych warunkach w każdym przypadku będzie przesądzało o istnieniu pomiędzy stronami właśnie stosunku pracy. Inaczej mówiąc, w takiej sytuacji strony nie będą mogły kierować się swoją wolą i ustaleniami, tylko zmuszone będą podpisać umowę o pracę.

Czy umowa zlecenie jest stosunkiem pracy?

Z uwagi na koszty pracy i chęć ich redukcji część pracodawców może pokusić się o zamienienie umowy o pracę na umowę cywilnoprawną. Trzeba pamiętać, że taki podmiot działa wówczas niezgodnie z prawem i dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracownika. Dodatkowo, w przypadku kontroli i wykrycia takiego postępowania, pracodawca naraża się na karę grzywny.

Szukasz pracy?

Inżynier Produktu

Elektromontaż-Lublin Sp. z o.o.

  • Lublin
Dodana
Dodana
Aplikuj bez CV
Dodana

Operator /-ka pobierania próbek

Randstad Polska Sp. z o.o.

  • Niepołomice
Dodana

Poszukujemy kelnerek

WAPO sp. z o.o.

  • Warszawa
  • 4 500-7 500 zł / mc
Dodana
Aplikuj bez CV

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, a dokładniej art. 282 Kodeksu pracy:
Kto, będąc pracodawcą lub działając w jego imieniu, zawiera umowę cywilnoprawną na warunkach, w których zgodnie z art. 22 § 1 powinna być zawarta umowa o pracę, podlega karze grzywny od 1000 zł do nawet 30 000 zł.

Z tego też względu pracodawca nie może myśleć o ewentualnej redukcji kosztów (wynikającej między innymi z braku konieczności płacenia pracownikowi za czas choroby), ale na uwadze powinien mieć fakt, iż jest zobowiązany przepisami prawa do podpisania z kandydatem umowy o pracę. Pracownik, który znajduje się w takiej sytuacji, może starać się o ustalenie stosunku pracy na drodze sądowej.

Video

Sposoby nawiązania stosunku pracy

Niektórzy przedsiębiorcy niechętnie zatrudniają pracowników na umowach o pracę. Bardziej preferują umowy zlecenie, które wiążą się z niższymi kosztami, łatwiejszym sposobem ewentualnego rozwiązania umowy oraz z mniejszą ilością dodatkowych kosztów, jak np. płatne urlopy, odprawy itp. Umowa o pracę, jest podstawową formą nawiązania stosunku pracy i powinna zostać zawarta na piśmie. Przy zawieraniu umowy o pracę należy pamiętać o pewnych elementach, których nie może w niej zabraknąć, jak np. precyzyjne określenie stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków. To powinno zostać ustalone jeszcze przed dopuszczeniem danego pracownika do wykonywania pracy na rzecz pracodawcy. Więcej o zawieraniu umów o pracę oraz nawiązywaniu stosunku pracy można dowiedzieć się z poniższego filmu:

Video

Stosunek pracy a umowa zlecenie

Jednak w wielu przypadkach pracodawca, który wręcza umowę zlecenie swojemu pracownikowi, powinien tak naprawdę dać mu umowę o pracę. Lepiej zorientowani pracownicy mogą się tego domagać, jeśli zauważą, że jest od nich wymagane świadczenie pracy w taki sam sposób, jakby miało to miejsce na umowie o pracę. Trzeba też pamiętać, że pracownik może udać się do sądu w celu ustalenia stosunku pracy przy umowie zlecenie.

Istota stosunku pracy to wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy, pod jego nadzorem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez przełożonego. W takim przypadku jedyną zgodną z prawem opcją jest nawiązywanie stosunku pracy, a nie umowy zlecenia. Doskonałym przykładem błędnie zastosowanej umowy zlecenie może być praca w galerii handlowej w sklepie odzieżowym, gdzie pracownik pracuje w konkretnym miejscu, w takim czasie jak to wynika z jego grafiku oraz pod kierownictwem przełożonego.

Stosunek pracy i jego rodzaje

Stosunek pracy to nie tylko standardowa umowa o pracę między pracodawcą a pracownikiem.

Stosunek pracy powstaje również w przypadku:

  • powołania,
  • wyboru,
  • mianowania,
  • spółdzielczej umowy o pracę.

Natomiast umowy cywilnoprawne nie są stosunkiem pracy. Mowa o umowie zlecenie, o dzieło czy umowie agencyjnej. Warto też mieć świadomość tego, że umowy cywilnoprawne zawierane są na podstawie Kodeksu Cywilnego, a nie Kodeksu Pracy, co ma duże znaczenie na przykład wtedy, gdy pracownik chce wchodzić na drogę sądową ze swoim zleceniodawcą.

Należy pamiętać, że każda osoba, która wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, w miejscu i czasie, który on wyznaczył, pod jego nadzorem i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, powinna mieć podpisaną umowę o pracę, a co za tym idzie, zawiązany stosunek pracy.

Stosunek pracy został przez ustawodawcę scharakteryzowany w Kodeksie pracy. Zgodnie z art. 22 § 1: ?Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca ? do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem?. Fakt zatem, że osoba zatrudniona w oparciu o umowę zlecenie otrzymuje od swojego przełożonego np. służbowy telefon nie oznacza jeszcze, że doszło do nawiązania stosunku pracy. Takie stanowisko zajął również Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 listopada 2011 roku (sygn. akt I PK 62/11). Kiedy zatem rzeczywiście mowa o nawiązaniu stosunku pracy?

Kiedy powstaje stosunek pracy?

Zgodnie z przepisami zawartymi w Kodeksie pracy, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o pracę. Aby stwierdzić, że strony umowy rzeczywiście łączy stosunek pracy, niezbędne jest występowanie szeregu elementów. W praktyce oznacza to, że nie jest istotna nazwa umowy, ale charakter i sposób, w jaki pracownik wykonuje pracę. O stosunku pracy można mówić wówczas, gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

  • Pracownik wykonuje pracę określonego rodzaju ? pracownik jest zobowiązany do wykonywania czynności na oznaczonym stanowisku pracy (np. kierowca).
  • Praca jest wykonywana pod kierownictwem pracodawcy i na jego rzecz ? osoba zatrudniona nie ponosi odpowiedzialności za wyniki pracy (w praktyce mówi się, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej ponosi wyłącznie przedsiębiorca, który zatrudnia pracownika). Dodatkowo pracownik nie może samodzielnie podejmować się wykonywania pracy, jest uzależniony od swojego przełożonego, który wyznacza mu zadania.
  • Praca świadczona jest w określonym czasie i miejscu ? pracodawca, jako podmiot zatrudniający, wyznacza swojemu podwładnemu nie tylko godziny pracy, ale wskazuje również miejsce, w którym powinien on wykonywać czynności (np. osoba zatrudniona jest zobowiązana stawić się w lokalu pracodawcy o konkretnej godzinie).
  • Praca wykonywana jest za wynagrodzeniem ? przy zawarciu stosunku pracy pracownik będzie świadczył pracę za wynagrodzeniem. W umowie podpisywanej przez strony nie może znaleźć się zapis, że osoba zatrudniona będzie wykonywała pracę nieodpłatnie.

Tylko zatrudnienie pracownika na tych warunkach jest równoznaczne z nawiązaniem stosunku pracy. W takim też przypadku nie ma znaczenia to, jak strony nazwą umowę ? będzie to bowiem zawsze umowa o pracę.

Gdy brak podporządkowania

Wykluczenie z puli jednego z powyższych elementów sprawia, że strony mogą bez obaw podpisać umowę cywilnoprawną. Warto przy tym wskazać, że najwięcej wątpliwości dotyczy sytuacji, w której brakuje elementu podporządkowania. Przyjmuje się bowiem, że kierownictwo pracodawcy jest niezwykle istotne przy umowie o pracę. Jeżeli jednak nie ingeruje on w działania swojego podwładnego (np. nie sprawdza, czy rzeczywiście wykonał pracę, nie wyznacza godzin pracy), to faktycznie między stronami nie dochodzi do zawarcia umowy o pracę. W takiej sytuacji pracownik może bowiem samodzielnie decydować o czasie swojej pracy. Dodatkowo, warto pamiętać, że o stosunku pracy tym bardziej nie będą przesądzać narzędzia, które pracodawca udostępnia swojemu pracownikowi. Przy umowie cywilnoprawnej osoba zatrudniona również może otrzymać pakiet narzędzi, które ułatwią jej codzienną pracę (np. telefon służbowy). To jednak jest rezultatem dobrej woli podmiotu zlecającego zadania lub zapisów poczynionych przez strony w umowie. W praktyce zatem ten element nie ma znaczenia, liczą się wyłącznie Kodeksowe przesłanki, które ustawodawca scharakteryzował bardzo dokładnie. I na nie należy zwrócić uwagę w sytuacji, gdy chce się sprawdzić, czy pracodawca podsuwa rzeczywiście właściwą umowę do podpisania.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy zostaje nawiązany stosunek pracy?

Stosunek pracy nawiązuje pracodawca z pracownikiem w momencie podpisania umowy o pracę.

Czy stosunek pracy może zostać nawiązany przy umowie zlecenie?

O stosunku pracy decyduje przede wszystkim charakter pracy, a nie nazwa umowy. Jeśli spełnione są warunki nawiązania stosunku pracy, wówczas pracodawca powinien podpisać z pracownikiem umowę o pracę.

Autor

Artykuł został opracowany i zmodyfikowany przez kilku autorów. Poniżej podajemy dane redaktora lub autora, który dokonał ostatniej modyfikacji.

Patrycja Kosek

Dziennikarz

Marketing specialist w WhitePress. Copywriter w Aplikuj.pl Dziennikarz w bielsko.biala.pl. Ponad 10 lat doświadczeń.
Moja praca kręci się wokół treści. Tworzę, przerabiam, sprawdzam, poprawiam, zlecam i weryfikuję. Planowanie i budowanie contentu sprawia mi przyjemność, tak samo jak poznawanie rozmaitych metod komunikacji i efektywne ich wykorzystanie. 

8 komentarzy

Waldek

Waldek

Stosunek pracy jest kluczowy dla naszych firm i ważne, abyśmy trzymali się przepisów prawnych. Dobrze, że przypomnieliście o tym, że umowa zlecenie nie jest równoznaczna z umową o pracę i powinniśmy dbać o zawieranie prawidłowych umów.
Nosu

Nosu

Bardzo ważne, aby przed podpisaniem umowy zwrócić uwagę na jej treść i upewnić się, że to faktycznie umowa o pracę. Niektórzy pracodawcy próbują zrobić ludziom na złość, a to pracownik później musi płacić za to konsekwencje.
Sylwia

Sylwia

Ciekawe, że stosunek pracy jest tak istotny, a jednak wiele osób pracuje na umowach śmieciowych czy nawet w formie tzw. b2b, co w istocie nie różni się wiele od umowy zlecenia. Powinny istnieć surowsze kary dla pracodawców łamiących prawa pracownicze.
ewa

ewa

Bardzo ważny artykuł! Wiele osób nie zdaje sobie sprawy z tego, że umowa zlecenie nie jest równoznaczna z umową o pracę, a pracodawcy nielegalnie próbują jej użyć, aby uniknąć kosztów związanych z pracą pracownika. Każdy powinien wiedzieć, że pracuje na podstawie umowy o pracę.
Edelek

Edelek

Warunki spełniam więc mam umowę. Oczywiście warunki w każdej firmie i na stanowiskach są bardzo zróżnicowane co jest sprawą oczywistą.
Remek

Remek

Wszystko zawsze sprawdzam przed podpisaniem i bazuję właśnie na takich wpisach. W ten sposób nikt mnie nigdy nie oszuka.
Suchar

Suchar

Potrzeby przejściowego zatrudnienia mogą być zaspokajane przez pracowników świadczonych przez agencje pracy tymczasowej. Najlepiej jednak od razu mieć umowę o pracę.
Jello

Jello

To wiadomo, że z punktu widzenia pracodawcy najlepiej jest mniej płacić, a z punktu widzenia zatrudnionego, że chce mieć najlepsze warunki pracy, pace i całą gamę innych spraw.

Dodaj komentarz

Wszystkie pola muszą być prawidłowo wypełnione

Komentarz został dodany

Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających wulgarne słowa, adresy www oraz adesy e-mail i numery telefonów.