Pracownik - prawa i obowiązki

Praca w niedzielę i święta – o czym należy pamiętać?

9 listopada 2023

5 z 5

Ocena: 5 z 5 | 3 głosy

3 głosy

6 komentarzy
Praca w niedzielę i święta – o czym należy pamiętać?
Zarządzanie pracą w niedziele i święta jest istotne dla każdego pracodawcy, zwłaszcza w świetle surowych wymogów kodeksu pracy. Zapewnienie pracownikom wymaganego odpoczynku oraz właściwe rozliczanie rekompensat za pracę w ustawowo wolne dni to podstawa, którą omawiamy w naszym artykule, dostarczając praktycznych wskazówek do zgodnego z prawem zarządzania czasem pracy.

Każdemu pracownikowi, który świadczy pracę na podstawie umowy o pracę, przysługuje prawo do 11-godzinnego odpoczynku dobowego i 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. W drugim przypadku na ogół to wolna niedziela sprawia, że pracownik może wykorzystać nieprzerwany odpoczynek tygodniowy.

Praca w niedzielę – co mówi kodeks pracy?

Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu pracy: pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego i dalej, w myśl art. 133 § 2 Kodeksu pracy: odpoczynek ten powinien przypadać w niedzielę.

Niedziela obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 6.00 w tym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. Przepisy wydają się być jednoznaczne. W takim razie, dlaczego wiele osób pracuje w niedzielę?

Kiedy niedzielna praca jest dopuszczalna?

Jak wspomniano na początku, praca w niedzielę, jak i święta jest dozwolona w niektórych przypadkach.

Praca w niedzielę będzie możliwa:

  • w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  • w ruchu ciągłym,
  • przy pracy zmianowej,
  • przy niezbędnych remontach,
  • w transporcie i komunikacji,
  • w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
  • przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
  • w rolnictwie i hodowli,
  • przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w tym w szczególności: w gastronomii, hotelach, jednostkach gospodarki komunalnej, zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę, zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,
  • w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.

W innych przypadkach pracodawca nie może wydać polecenia pracownikom świadczenia pracy zarówno w niedziele, jak i święta. Warto przy tym podkreślić, że jeżeli nie będzie on przestrzegał przepisów, zgodnie z art. 281 pkt 1 Kodeksu pracy, może on zostać ukarany karą grzywny od 1 000 do nawet 30 000 złotych.

Zakaz pracy w centrach handlowych

Kodeks pracy wskazuje na zakaz pracy w placówkach handlowych. Co ciekawe, sformułowanie „placówka handlowa” nie jest zdefiniowane ani w kodeksie, ani w innych aktach prawnych. W tej sytuacji z listy można wyłączyć tylko stacje benzynowe i apteki.

Zakaz pracy w niedzielę w Polsce został wprowadzony ustawą z dnia 10 stycznia 2018 roku​​​​. Przepis zaczął obowiązywać od 1 marca 2018 roku​​ i od tego czasu stopniowo wprowadzał ograniczenia w zakresie handlu w niedziele, co początkowo wzbudzało wiele emocji​​.

Szukasz pracy?

Montaż -> na wakacje, bądź na dłużej!

Randstad Polska Sp. z o.o.

  • 4 550-6 000 zł / mc
  • Łódź
Dodana
Dodana

Team Leader poszukiwany! Praca od zaraz!

GRUPA CONTRAIN

  • 9 000-12 500 zł / mc
  • Niemcy
Dodana

Edycja Opisów Produktów ALLEGRO dla STUDENTA

KOLOROWY ZESZYT SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ

  • 4 500-5 500 zł / mc
  • Tychy
Dodana

Pracownik produkcji

JOBME S.A.

  • Tarnów
Dodana

Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy wskazuje bardzo precyzyjnie, jakie święta są dniami wolnymi od pracy:

  • 1 stycznia – Nowy Rok,
  • 6 stycznia – Święto Trzech Króli,
  • pierwszy dzień Wielkiej Nocy,
  • drugi dzień Wielkiej Nocy,
  • 1 maja – Święto Pracy,
  • 3 maja – Święto Konstytucji Trzeciego Maja,
  • pierwszy dzień Zielonych Świątek,
  • dzień Bożego Ciała,
  • 15 sierpnia – Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny,
  • 1 listopada – Wszystkich Świętych,
  • 11 listopada – Święto Niepodległości,
  • 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia,
  • 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

Praca w trakcie święta dopuszczona jest w sytuacjach wyjątkowych, wymienionych wcześniej. Kategorycznie zabronione jest działanie w marketach, centrach handlowych i hipermarketach. Praca dozwolona jest jedynie w małych, prywatnych sklepach, jeśli pracownikami będą w tym czasie właściciele albo członkowie ich rodzin.

Złamanie zakazu handlu grozi karą w wysokości od 1 tys. zł do 100 tys. zł., a w skrajnych przypadkach może skończyć się nawet karą ograniczenia wolności.

Dzień wolny za pracę w sobotę

Sporadycznie pracownicy mogą dostać polecenie pracy w sobotę. Czy wówczas należy im się rekompensata? Z założenia tak, pracodawca musi wynagrodzić pracę w sobotę innym dniem wolnym. Powinien także uzgodnić z pracownikiem termin. Musi nastąpić to do końca okresu rozliczeniowego pracy.

Jeśli pracownik nie wykorzysta przyznanego dnia wolnego, praca w sobotę liczona jest jako nadgodziny. Tym samym trzeba wówczas wypłacić wynagrodzenie wraz z dodatkiem w wysokości 50%.

Nieudzielenie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy do końca okresu rozliczeniowego może stanowić wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy pracodawca podjął się próby ustalenia terminu dnia wolnego za pracę w sobotę, ale finalnie do konkretnych ustaleń z pracownikiem nie doszło. Wtedy pracodawca, chociaż ostatecznie nie udzielił dnia wolnego, nie ponosi za to odpowiedzialności.

Czasami występuje jednak sytuacja, kiedy w sobotę wypada święto. Czy pracownikowi należy się dzień wolny za święto w sobotę? Jeszcze do roku 2012 Kodeks pracy (art. 130 § 21) głosił, że wszystkie święta wypadające w dniu innym, niż niedziela, nie obniżają wymiaru pracy o 8 godzin. Jednak Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zasada ta narusza równość i jest niezgodna z Konstytucją.

Trybunał zatwierdził więc, że każde święto, które wypada w okresie rozliczeniowym i w dniu innym niż niedziela, obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami prawnymi, pracodawcy muszą przydzielić dodatkowy dzień wolny za święto przypadające w sobotę. Czas ten należy oddać w odgórnie ustalonym okresie rozliczeniowym.

Praca w niedzielę a kodeks pracy – o czym trzeba pamiętać?

Każdy z pracowników powinien choć raz na 4 tygodnie korzystać z niedzieli wolnej od pracy. Pracodawcy powinni pamiętać jednak o tym, że nie dotyczy to wszystkich osób, które świadczą pracę w oparciu o umowę o pracę.

Aby to zrozumieć, należy wiedzieć, że istnieje coś takiego, jak model organizacji pracy weekendowej. Polega na angażowaniu pracownika pracującego w systemie niepełnego etatu wyłącznie w piątki, soboty i niedziele oraz w dni ustawowo wolne od pracy. Zasady dotyczące tego trybu pracy są określone w artykule 144 Kodeksu Pracy i wymagają, aby praca w skróconym wymiarze godzin miała miejsce jedynie podczas wyżej wymienionych dni. Niezbędne do wdrożenia takiego rozwiązania jest złożenie przez pracownika wniosku na piśmie oraz zawarcie odpowiednich postanowień w umowie o pracę.

Video

Wyjątki od zakazu handlu w niedzielę

Zakaz pracy w niedziele i święta jest objęty wyjątkami. Ustawodawca w rozporządzeniu przedstawił, że praca w niedziele jest dozwolona w placówkach handlowych przy wykonywaniu zadań koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności. 

Problem w tym, że przypisy do tego zapisu nie uściślają pojęcia „pracy użytecznej społecznie”, to zaś powoduje, że stwierdzenie może być interpretowane na wiele sposobów. 

Jak rozliczać pracę w niedzielę i święta?

Praca świadczona w niedziele i święta jest regulowana przez kodeks pracy, który zapewnia pracownikom określone rekompensaty za pracę w tych dniach. Oto jak należy ją rozliczać:

Rekompensata w formie czasu wolnego

  • Jeśli pracownik pracuje w niedzielę, pracodawca powinien udzielić mu dnia wolnego w ciągu 6 dni przed lub po pracującej niedzieli.
  • W przypadku pracy w święto, dzień wolny powinien być przyznany w obrębie okresu rozliczeniowego, w którym praca w święto miała miejsce.

Rekompensata finansowa

  • Gdy nie jest możliwe udzielenie dnia wolnego za pracę w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Dodatek ten wynosi zazwyczaj 100% wynagrodzenia za każdą przepracowaną godzinę i jest wypłacany na tych samych zasadach, co wynagrodzenie za nadgodziny.

Obowiązek dokumentacji

  • Wszystkie godziny pracy, w tym świadczone w niedziele i święta, powinny być odpowiednio zarejestrowane i udokumentowane w ewidencji czasu pracy.
  • Pracodawca musi również dopilnować, aby zasady dotyczące pracy w niedziele i święta były jasno określone w wewnętrznych przepisach firmy lub w układzie zbiorowym pracy.

Przedsiębiorcy powinni być świadomi, że szczegółowe zasady mogą różnić się w zależności od branży i mogą być modyfikowane przez układy zbiorowe pracy lub inne wewnętrzne regulacje. Dlatego ważne jest, aby znać i stosować się do przepisów, które są aktualne i mają zastosowanie w danej organizacji.

Podsumowanie

Pracodawcy i pracownicy muszą być świadomi swoich praw i obowiązków w kontekście pracy wykonywanej w niedziele i święta. Kodeks pracy jasno określa warunki, pod którymi praca w te dni jest dozwolona, a także gwarantuje pracownikom odpowiedni odpoczynek lub rekompensatę.

Wymóg zapewnienia 35-godzinnego nieprzerwanego odpoczynku tygodniowego, w tym 11-godzinnego odpoczynku dobowego, jest fundamentalny dla zachowania zdrowia i dobrostanu pracowników. Należy pamiętać, że przestrzeganie tych zasad nie tylko chroni przedsiębiorstwa przed potencjalnymi sankcjami finansowymi, ale również wspiera budowanie pozytywnych relacji w miejscu pracy oraz przyczynia się do utrzymania wysokiej produktywności i satysfakcji.

Każdy pracodawca powinien skrupulatnie monitorować i dokumentować czas pracy, szczególnie w te dni, które tradycyjnie są wolne, dbając o to, by przepisy kodeksu pracy były przestrzegane w każdym aspekcie działalności firmy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pracownicy mają prawo do wolnego po pracy w niedzielę?

Tak, pracownicy mają prawo do pełnego dnia wolnego lub wynagrodzenia z dodatkiem 100%.

Czy rekompensata zależy od liczby godzin przepracowanych w niedzielę?

Nie, rekompensata jest niezależna od liczby godzin przepracowanych.

Kiedy powinien być udzielony dzień wolny w zamian za pracę w niedzielę?

Powinien zostać udzielony w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po pracującej niedzieli.

Czy pracodawca może nie udzielić dnia wolnego po pracy w niedzielę?

Jeżeli pracodawca nie ma możliwości zapewnienia zatrudnionemu dnia wolnego, powinien on otrzymać wynagrodzenie za każdą godzinę pracy w niedzielę wraz z dodatkiem 100%.

Jakie są prawa pracownika pracującego w niedzielę?

Pracownik ma prawo do pełnego dnia wolnego lub dodatkowego wynagrodzenia zgodnie z Kodeksem pracy.

Autor

Artykuł został opracowany i zmodyfikowany przez kilku autorów. Poniżej podajemy dane redaktora lub autora, który dokonał ostatniej modyfikacji.

Anna Różak

Copywriterka, autorka głównie dla branży HR. Piszę o rekrutacji, benefitach pracowniczych, jestem na bieżąco ze zmianami w prawie pracy.

Prywatnie mnóstwo czytam i opiekuję się najpiękniejszym kundelkiem po tej stronie Wisły.

6 komentarzy

Arka

Arka

Oj dzisiaj pis to wszystko jakby zablokował i dlatego coraz mniejszy problem jest z przymusem pracy w takie dni wolne, ba niedziele co dla jednych jest spoko a innych nie.
Marta

Marta

Skomplikowane to jest teraz jeszcze bardziej przez przepisy dotyczące zakazu handlu ale rozumiem, że są ściśle określone zasady w przypadku świąt oraz innych wolnych. Warto o tym wszystkim wiedzieć.
pr. Biedronki

pr. Biedronki

Pracuję w handlu. Soboty mamy zawsze otwarte i raz w miesiącu niedziele. Szefowa wyznacza u nas grafik. Zazwyczaj jak pracuję w niedzielę, to potem mam poniedziałek wolny.
Aga

Aga

Teraz mało kto pracuje w święta i niedziele. Niedziela jest jedna jedynie handlowa. W święta i niedziele są otwarte prywatne sklepy. Współczuje pracownikom, którzy muszą pracować w święta lub niedziele..
pracownik DR

pracownik DR

Jak pracuje mój dział finansowy w sobotę, to potem mamy za ten dzień wolne. Kiedyś nam płacono i to więcej pieniędzy za taki dzień.
Zaręba

Zaręba

W praktyce wygląda to tak, że pracownik niby może się nie zgłosić, ale nikt nie chce potem jakiejś sytuacji z przełożonymi, chyba że to naprawdę jakoś wyskoczyło później.

Dodaj komentarz

Wszystkie pola muszą być prawidłowo wypełnione

Komentarz został dodany

Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających wulgarne słowa, adresy www oraz adesy e-mail i numery telefonów.