Twoje wsparcie w rekrutacji

Rodzaje urlopów. Poznaj swoje prawa

Rodzaje urlopów. Poznaj swoje prawa
Urlop pracowniczy to nieodłączny element świadczenia pracy przez osoby zatrudnione. Polskie prawo wyróżnia szereg rodzajów urlopów, a każdy z nich jest regulowany ścisłymi przepisami. Warto dowiedzieć się komu przysługują, kiedy można się o nie ubiegać oraz jakie są ich warunki.

Czy znasz wszystkie rodzaje urlopów?

Podstawową rolą urlopu jest umożliwienie pracownikowi regeneracji i zapewnienie odpoczynku od wykonywania codziennych obowiązków. Jednak ze względu na szczególne sytuacje życiowe, urlopy mają także inne zastosowania. Oprócz zaplanowanych urlopów wypoczynkowych wyróżnia się między innymi pojedyncze dni wolne przeznaczane na załatwienie spraw urzędowych, ważne wyjazdy czy uczestnictwo w uroczystościach rodzinnych, czyli urlopy okolicznościowe.

Inne rodzaje urlopów wiążą się także z pracą w szkodliwych warunkach, nagłą zgłoszoną nieobecnością pracownika czy narodzinami oraz opieką nad dzieckiem, jak urlopy na żądanie, macierzyńskie czy rodzicielskie. Każdy z nich jest udzielany albo na wniosek pracownika, albo odgórnie z tytułu przepisów i posiadanych przez niego uprawnień.  W zależności od bieżących potrzeb osoby zatrudnionej na umowę o pracę, może się ona ubiegać o urlop wypoczynkowy, okolicznościowy, szkoleniowy, a także macierzyński i rodzicielski.

Urlopy przysługujące pracownikowi - infografika

Urlop wypoczynkowy

Najbardziej znanym typem urlopu jest urlop wypoczynkowy opisany w art. 152 Kodeksu pracy. Przysługuje on co roku każdemu pracownikowi w nieprzerwanym wymiarze czasu. Podział urlopu może przyjąć różne proporcje, ale tylko jeśli jedna część wyniesie co najmniej 14 dni kalendarzowych. Za ten rodzaj urlopu pracownik otrzymuje wynagrodzenie.

Pracodawca musi udzielić urlopu wypoczynkowego w tym roku, w którym pracownik uzyskał do niego prawo, jednak dokładny termin często jest zależny od obustronnych ustaleń. Od kilku lat długość urlopu wypoczynkowego jest naliczana w stosunku do stażu pracy. Osoby zatrudnione powyżej 10 lat posiadały prawo do 26 dni urlopu w ciągu roku, z kolei pozostali pracownicy mieli do dyspozycji 20 dni. Obecnie jest to jednak kwestia otwarta, ponieważ zmiany prawa pracy w pierwszym kwartale 2018 roku dotyczą  projektu ujednolicenia wymiaru urlopu wypoczynkowego do 26 dni dla wszystkich, bez względu na długość zatrudnienia.

To Cię powinno też zainteresować: Urlop bezpłatny czy urlop płatny - o jaki wnioskować?

Okresy zaliczane do stażu pracy:
szkoła zawodowa 3 lata
szkoła średnia zawodowa 5 lat
liceum ogólnokształcące 4 lata
szkoła policealna 6 lat
szkoła wyższa (także licencjat) 8 lat



W trakcie wypoczynku pracownik nie może wykonywać czynności zawodowych, ani podejmować pracy dla innego podmiotu. Oczywiście istnieje wyjątek umożliwiający powołanie zatrudnionego do obowiązków przez pracodawcę, jednak tylko wtedy, gdy w trakcie trwania urlopu pojawią się nagłe okoliczności wymagające obecności pracownika. W takim przypadku koszty odwołania pokrywa pracodawca.

Z założenia urlop wypoczynkowy jest zaplanowany z dużym wyprzedzeniem i ma na celu regenerację oraz odpoczynek pracownika. Jednak ze względu na nagłe i nieprzewidziane sytuacje wprowadzono tzw. urlop na żądanie. Stanowi on część urlopu wypoczynkowego w wymiarze 4 dni. Zatrudniony może je wykorzystać w dowolnym czasie. Informacja o nieobecności może zostać przekazana pracodawcy zarówno osobiście, telefonicznie, mailowo, pisemnie, jak i przez osobę trzecią, jednak nie później niż w dniu początku nieobecności, przed rozpoczęciem pracy (art. 1672 Kodeksu Pracy).

Zapamiętaj!To, że pracownik ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie rocznie, nie oznacza, że pracodawca zawsze zgodzi się na jego udzielenie. Jeśli w danym dniu nieobecność pracownika mogłaby nieść ze sobą poważne konsekwencje i szkody dla interesów firmy, ma on prawo odmówić urlopu na żądanie, a wówczas należy stawić się w pracy.

Urlopy okolicznościowe

Zdarza się, że pracownicy mylą urlop na żądanie z urlopem okolicznościowym, a przecież mają prawo do obu form. Urlop okolicznościowy, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do ważnych wydarzeń – najczęściej wyjazdów i uroczystości rodzinnych, a także sytuacji takich jak śmierć bliskich, własny ślub czy narodziny dzieci.

Według zapisów Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej urlop trwa zazwyczaj od 1 do 2 dni ze względu na samo wydarzenie oraz to, kogo dokładnie dotyczy. Jest to urlop odpłatny, ale wiążą się z nim dodatkowe formalności. Przede wszystkim urlop okolicznościowy powinien odbyć się w terminie zaistnienia wskazanej okoliczności lub w terminie przybliżonym, a wniosek musi zawierać dokumentację potwierdzającą, np. akt zgonu.

Długość urlopów - infografika

Kodeks pracy w art. 1031 opisuje także urlop szkoleniowy, który udziela się na podstawie podpisania z pracodawcą umowy szkoleniowej, w celu podniesienia przez pracownika kwalifikacji stanowiskowych.

Urlop związany z narodzinami dziecka

Kolejna forma urlopów  to urlop macierzyński oraz urlop rodzicielski. Coraz częściej postuluje się także prawa do urlopu ojcowskiego. Podstawę stanowi urlop macierzyński, gdyż jest związany z okresem ciąży. Kobieta ma prawo do 20 tygodni urlopu, z czego 6 tygodni może zostać wykorzystane przed porodem. Kodeks pracy w art. 180 rozwija kwestię wymiaru urlopu, który jest zależny od liczby urodzonych dzieci przy jednym porodzie, stąd na przykład w przypadku bliźniąt jest to okres 31 tygodni, a w przypadku trojaczków i więcej dzieci – 37 tygodni.

Z kolei urlop rodzicielski  wynosi maksymalnie 32 tygodnie przy jednym dziecku lub 34 przy kilkorgu, przy czym przebywać może na nim zamiennie matka i ojciec lub oboje rodziców równocześnie. Śmierć dziecka powoduje skrócenie urlopu, natomiast w przypadku śmierci pracownicy lub konieczności jej hospitalizacji, część urlopu macierzyńskiego może przejść na ojca.

Urlop bezpłatny

Urlopy bezpłatne stanowią osobną formę przerwania stosunku pracy. O ile za zwolnienie nie przysługuje  wynagrodzenie, a okres ten nie wlicza się do czasu pracy, to zatrudniony zachowuje część zawieszonych praw i obowiązków pracowniczych, a po powrocie należy mu się  to samo stanowisko i takie same warunki zatrudnienia. Urlop musi być dobrowolny i może być udzielony tylko na wniosek pracownika i za zgodą pracodawcy. Mimo że Kodeks pracy traktuje urlopy bezpłatne w sposób ogólny, to wyróżnia się kilka ich typów – ze względu na wskazane przeznaczenie.

Warto wiedzieć!Urlop bezpłatny to specyficzna forma wolnego, dlatego aby uniknąć nadużyć, prawo podaje, że pracodawca po wyrażeniu zgody na urlop bezpłatny nie może zwolnić nieobecnego pracownika, ani tym bardziej samowolnie wysłać go na bezpłatną przerwę.

Ma to na celu zwrócenie uwagi na fakt, że każdy rodzaj urlopu jest przede wszystkim przywilejem pracownika, a nie wolą pracodawców.

Najpopularniejsza forma takiego urlopu to urlop udzielony na rzecz wykonywania pracy dla innego pracodawcy na mocy porozumienia. Często wiąże się to z pracami sezonowymi lub współpracą spółek. Z kolei szeroko rozumiany urlop bezpłatny na dowolny cel może mieć różne podłoża – w tym osobiste, ekonomiczne, psychospołeczne lub po prostu sytuacyjne takie jak budowa domu, remont mieszkania czy dłuższa podróż.

Rodzaje urlopów pracowniczych a Kodeks Pracy

Wszystkie typy urlopów pracowniczych, czas ich trwania, a także warunki wymagane do skorzystania ze świadczeń określa Kodeks pracy. Urlop udzielany jest najczęściej na wniosek pracownika, choć od tej zasady są wyjątki. Każdej osobie pozostającej w stosunku pracy przysługuje coroczny, nieprzerwany, płatny urlop wypoczynkowy – zapis ten znajduje się w art. 102 §1 Kodeksu pracy.

W przepisach uregulowany jest także czas trwania urlopu oraz jego związek ze stażem pracy. W przypadku urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego odpowiednie zapisy można znaleźć w art. 1821a Kodeksu pracy. Zgodnie z nim z urlopu macierzyńskiego mogą jednocześnie korzystać oboje rodzice, natomiast urlop ojcowski przyznawany jest na pisemny wniosek ojca dziecka, który należy złożyć przynajmniej na 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z takiego urlopu. Pracodawca nie może go odrzucić.

Urlop pracowniczy wychowawczy należy się pracownikowi zatrudnionemu przez przynajmniej 6 miesięcy. Jest to urlop udzielany do momentu ukończenia przez dziecko 5. roku życia – zapis ten znajduje się w art. 186 §1-2 Kodeksu pracy.

Pracownikowi, który za zgodą lub z polecenia pracodawcy, zdecydował się na podniesienie swoich kwalifikacji zawodowych oraz podpisał z pracodawcą umowę szkoleniową, przysługuje urlop szkoleniowy. Za ten czas pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia – zostało to określone w art. 1031 §3 Kodeksu pracy.

Pracownikom pozostającym w stosunku pracy przysługują również omówione wyżej urlopy okolicznościowe – wynika to z Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 roku, dotyczącego sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy i udzielania pracownikom zwolnień od pracy. Dodatkowo zgodnie z art. 1672 Kodeksu pracy pracodawca zobowiązany jest do udzielenia pracownikowi urlopu na żądanie z puli dni urlopu wypoczynkowego w wymiarze 4 dni w każdym roku kalendarzowym.

W Kodeksie pracy zapisano również prawo do urlopu bezpłatnego – określa je art. 174 §1-2. Urlop bezpłatny udzielany jest na wniosek pracownika, przy czym pracodawca nie jest zobowiązany do pozytywnego rozpatrzenia takiego wniosku.

Kiedy najczęściej Polacy biorą długi urlop - diagram

Ulubione miesiące na urlop Polaków - dane z 2018, źródło: https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/wakacje-polakow-najczesciej-w-lipcu-kierunki-chorwacja-grecja-i-hiszpania

Prawo pracy wraz z zapisami kodeksu pracy, rozporządzeniami ministra polityki społecznej i socjalnej oraz międzynarodowymi konwencjami zawsze ma na celu polepszenie standardu świadczenia stosunku pracy zarówno dla pracodawcy jak i pracowników. W kwestii urlopów zwraca się coraz większą uwagę na przekształcający się profil gospodarczy, style życia i co za tym idzie, aktualne potrzeby osób aktywnych zawodowo.

Dlatego w celu stworzenia legalnych relacji zatrudnienia, znajomość regulacji urlopowych, jako niezaprzeczalnych i niezbywalnych praw pracowniczych, stanowi obowiązkowy punkt dla wszystkich uczestników rynku pracy – zwłaszcza zatrudnionych, którzy dbają o zachowanie należnych im przywilejów i nie wiedzą jak z nich skorzystać.

Oceń ten wpis
Rodzaje urlopów. Poznaj swoje prawa
Ocena: 3.6, liczba głosów: 20

Opinie

edward
2019-12-27, 09:48
Eliza- myślę, że 99% pracowników wie, ile mu się należy urlopu.
Eliza
2019-12-17, 13:36
Rozróżnienie urlopów jakie przysługują jest ciekawe bowiem można zdecydować się czasami na coś nie z góry narzuconego.
Ludmiła
2019-12-03, 11:42
No czytelnie , nie powiem opisane. Ciekawe czy nowe przepisy w 2020 roku coś w tym zakresie zmienią? Patrząc na inne kraje pewne małe różnice są i są bardziej korzystne.
Janek
2019-05-28, 13:53
Dobrze jest to wszystko poznać. W ten sposób człowiek będzie pewniejszy. W tym zakresie warto jest poszerzać wiedzę, gdyż często ludzie nie znają swoich praw.
Jacek
2019-05-14, 12:01
Wszystko ujęte w tym artykule. Głównie pracownicy korzystają z urlopu na wypoczynek, czasami z urlopu na żądanie.
Nosta
2019-05-08, 17:05
Świadczenia pracownicze to odszkodowania pozapłacowe, które mogą się różnić w zależności od firmy. Urlopy jednak wszędzie obowiązują i dotyczy każdej firmy.
Marta
2019-05-02, 10:24
Obejmują one coroczny urlop, dni ustawowo wolne od pracy, zwolnienia chorobowe, urlop macierzyński, urlop ojcowski, urlop adopcyjny, urlop opiekuńczy i urlop rodzicielski.
Guma
2019-04-01, 11:46
Dowiedziałam się sporo z tego artykułu. W sumie nigdy nie myślałam jakie sa prawa bo zwykle brała dni wolne z tego co przysługuje i raz za kiedy l4. Fajnie opisane.
Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających słowa wulgarne.