Twoje wsparcie w rekrutacji
Znajdź wymarzoną
ofertę pracy i APLIKUJ
OGŁOSZEŃ: 929        SUBSKRYBUJE: 6959

Praca w święta i niedziele - ABC

Praca w święta i niedziele - ABC

Zgodnie z obowiązującymi w polskim prawie przepisami, niedziele, jak i święta są dniami ustawowo wolnymi od pracy. Warto jednak pamiętać, że odstępstwa od tej reguły są możliwe. Jak sprawdzić, czy pracodawca nie narusza naszych praw każąc pojawić się nam właśnie w niedzielę w pracy?

Każdemu pracownikowi, który świadczy pracę w oparciu o umowę o pracę przysługuje prawo do  11-godzinnego odpoczynku dobowego, jak i 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. W drugim przypadku to właśnie wolna niedziela sprawia, że pracownik może wykorzystać nieprzerwany odpoczynek tygodniowy.
 

Praca w niedzielę – co mówi kodeks pracy
 

Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu pracy: pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego i dalej, w myśl art. 133 § 2 Kodeksu pracy: Odpoczynek ten powinien przypadać w niedzielę. Niedziela obejmuje 24 kolejne godziny, poczynając od godziny 6.00 w tym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina.
 

Kiedy niedzielna praca jest dopuszczalna?
 

Jak wspomniano na początku, praca w niedzielę, jak i święta jest dozwolona w niektórych przypadkach. Przede wszystkim warto podkreślić, że za pracę w ten właśnie dzień uważa się pracę wykonywaną między godziną 6.00 rano w tym dniu a godziną 6.00 w następnym dniu, chyba że u danego pracodawcy została ustalona inna godzina. I tak, pracodawca będzie mógł wydać polecenie służbowe swojemu podwładnemu i praca w niedzielę będzie możliwa:

  • w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
  • w ruchu ciągłym,
  • przy pracy zmianowej,
  • przy niezbędnych remontach,
  • w transporcie i komunikacji,
  • w zakładowych strażach pożarnych i w zakładowych służbach ratowniczych,
  • przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób,
  • w rolnictwie i hodowli,
  • przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności, w tym w szczególności w gastronomii, hotelach, jednostkach gospodarki komunalnej, zakładach opieki zdrowotnej i innych placówkach służby zdrowia przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych lub całodziennych świadczeń zdrowotnych, jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz jednostkach organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej zapewniających całodobową opiekę, zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku,
  • w stosunku do pracowników zatrudnionych w systemie czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta.

W innych przypadkach pracodawca nie może wydać polecenia pracownikom świadczenia pracy w niedziele, jak i święta. Warto przy tym podkreślić, że jeżeli nie będzie on przestrzegał przepisów, zgodnie z art. 281 pkt 5 Kodeksu pracy, może on zostać ukarany karą grzywny od 1 000 do nawet 30 000 złotych.
 

Praca w święta
 

Obecnie w Polsce mamy 13 świąt, które są dniami wolnymi od pracy. Są to:

  • 1 stycznia (Nowy Rok),
  • 6 stycznia (Święto Trzech Króli - obchodzimy je od 1 stycznia 2011 roku),
  • Wielkanoc (dwa dni; data jest zmienna),
  • 1 maja (święto państwowe),
  • 3 maja (Trzeciego Maja),
  • 15 sierpnia (Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny),
  • 1 listopada (Wszystkich Świętych),
  • 11 listopada (Narodowe Święto Niepodległości),
  • 25 grudnia (pierwszy dzień Świąt Bożego Narodzenia),
  • 26 grudnia (drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia),
  • Zielone Świątki (data jest zmienna),
  • Boże Ciała (data jest zmienna).

 

Praca w trakcie święta dopuszczona jest w sytuacjach wyjątkowych (wymienionych wyżej, w przypadku pracy w niedzielę). Kategorycznie zabroniona jest jednak praca w święta w marketach, centrach handlowych i hipermarketach. Dozwolona jest zaś w małych, prywatnych sklepach, jeśli pracownikami będą w tym czasie właściciele albo osoby posiadające umowę na zlecenie. Osoby zatrudnione na podstawie umowy na etat nie mogą wówczas pracować. Złamanie zakazu handlu grozi karą w wysokości od 1 tys. zł do 100 tys. zł., a w skrajnych przypadkach nawet karą ograniczenia wolności.
 

Dzień wolny za święto w sobotę
 

Sporadycznie pracownicy dostają polecenie, aby pracować w sobotę. Czy wówczas należy im się rekompensata? Z założenia tak, pracodawca musi wynagrodzić pracę w sobotę innym dniem wolnym. Powinien także uzgodnić z pracownikiem termin zrealizowania dodatkowego dnia wolnego za pracę w sobotę. Dnia wolnego należy udzielić w skonsultowanym z pracownikiem terminie, obowiązującym aż do końca okresu rozliczeniowego pracy. Wobec obecnych przepisów nie ma możliwości rozliczenia finansowego za pracę w sobotę, lecz gdy pracownik nie wykorzysta przyznanego dnia wolnego praca w sobotę liczona jest jako nadgodziny. Tym samym trzeba wówczas wypłacić wynagrodzenie wraz ze 100-proc. dodatkiem.

Nieudzielenie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy do końca okresu rozliczeniowego może stanowić wykroczenie przeciwko przepisom o czasie pracy. Wyjątkiem jest sytuacja kiedy pracodawca podjął się próby ustalenia terminu dnia wolnego za pracę w sobotę, ale finalnie do konkretnych ustaleń z pracownikiem nie doszło. Wtedy pracodawca, chociaż ostatecznie nie udzielił dnia wolnego, nie ponosi za to odpowiedzialności.

Czasami występuje jednak sytuacja kiedy w sobotę wypada święto. Czy pracownikowi należy się dzień wolny za święto w sobotę? Jeszcze do roku 2012 Kodeks pracy (art. 130 § 21) głosił, że wszystkie święta wypadające w innym dniu niż niedziela nie obniżają wymiaru pracy o 8 godzin. Jednak Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zasada ta narusza równość i jest niezgodna z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny zatwierdził więc, że każde święto, które wypada w okresie rozliczeniowym i w dniu innym niż niedziela, obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami prawnymi, pracodawcy muszą przydzielić dodatkowy dzień wolny za święto przypadające w sobotę. Święto, przypadające w dzień wolny z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy, należy oddać w okresie rozliczeniowym, jaki ustalony jest przez zakład pracy.
 

O czym należy pamiętać?
 

Każdy z pracowników, który pracuje w niedziele powinien korzystać (i to co najmniej raz na 4 tygodnie) z niedzieli wolnej od pracy. Pracodawcy powinni pamiętać jednak o tym, że nie dotyczy to wszystkich osób, które świadczą pracę w oparciu o umowę o pracę. Mowa tu o takich pracownikach, których system czasu pracy został uregulowany art. 144 Kodeksu pracy: Na pisemny wniosek pracownika może być do niego stosowany system czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta. W tym też systemie możliwe jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy. Z drugiej jednak strony ustawodawca wprowadza tu ograniczenie. Mowa bowiem maksymalnie o 12 godzinach w okresie rozliczeniowym, który nie przekracza 1 miesiąca.
 

System pracy weekendowej – co wtedy?
 

System pracy weekendowej oznacza pracę wykonywaną przez pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy (piątki, soboty, niedziele i święta). W takim przypadku okres umowy rozliczeniowej nie może przekraczać 1 miesiąca, a praca w weekend nie jest dodatkowo rekompensowana, ale traktowana jako „normalne” dni w tygodniu. W praktyce system pracy weekendowej obejmuje pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze godzin, gdyż w ciągu trzech dni nie ma możliwości wypracowania odpowiedniego dla okresu rozliczeniowego czasu pracy. Nie jest to możliwe nawet w wydłużonym wymiarze dobowym – praca po 12 godzin przez weekend. W konsekwencji pracodawca, który wyraził zgodę na pracę w tym systemie, powinien określić w umowie o pracę odpowiedni wymiar zatrudnienia takiego pracownika.

Co, w takim razie, w sytuacji kiedy w trakcie pracy weekendowej przypada niedziela wolna od pracy lub święto? Może się wydawać, że w obliczu wprowadzenia zakazu handlu w placówkach handlowych od marca 2018 roku pracownicy zatrudnieni w systemie weekendowym mogliby umożliwić działanie takich placówek w niedziele i święta. Przepisy nie uznają jednak takiego rozwiązania. Pracodawca jest zobowiązany do zakazu handlu, a samo zatrudnienie pracownika w systemie weekendowym nie zwalnia go od takiego zakazu. Są jednak wyjątki od tej reguły, gdyż pracę mogą wykonywać np. pracownicy w systemie weekendowym na stacjach benzynowych albo poza placówką handlową.
 

Jak rozliczać pracę w niedzielę i święta?
 

Zgodnie z przepisami każdy z pracowników ma prawo do 35 godzin odpoczynku, który to obejmuje 11 godzin odpoczynku dobowego z ostatniej pracującej dniówki. Warto jednak pamiętać, że nie zawsze musi być to właśnie niedziela. Równie dobrze zatrudniony może otrzymać jeden dzień wolnego w tygodniu. Zatrudniający jest zobowiązany zapewnić swojemu podwładnemu inny dzień wolny od pracy:

  • w zamian za pracę w niedzielę w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli,
  • w zamian za pracę w święto w ciągu okresu rozliczeniowego.

Jeżeli pracodawca nie ma możliwości zapewniania zatrudnionemu dnia wolnego w okresie wspomnianych 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po pracującej niedzieli, to powinien zapewnić go do końca okresu rozliczeniowego, a w przypadku braku takiej możliwości  dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% wynagrodzenia i to za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Pracownicy najczęściej wypełniają swoje obowiązki od poniedziałku do piątku, natomiast weekend pozostaje wtedy wolny. Jednak sytuacja współczesnego obrotu gospodarczego często wymaga pracy również w soboty, niedziele i w niektóre święta. Dlatego też warto znać swoje prawa i mieć świadomość, że w większości przypadków pracownikowi należy się rekompensata.

Zobacz inne porady dla pracowników

Komentarze do wpisu

(brak komentarzy)
Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających słowa wulgarne.