Twoje wsparcie w rekrutacji
Znajdź wymarzoną
ofertę pracy i APLIKUJ
OGŁOSZEŃ: 980        SUBSKRYBUJE: 6874

Fundusz socjalny - ustawa, zapomoga, świadczenia.

Fundusz socjalny - ustawa, zapomoga, świadczenia.

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, popularnie zwany „socjalem”, to środki finansowe gromadzone przez pracodawcę na osobnym rachunku bankowym w celu wykorzystania ich na wsparcie socjalne uprawnionych do tego pracowników.

W zależności od pracodawcy i ustalonego regulaminu, środki funduszu mogą być przeznaczane na różne cele – zarówno te wspierające rozwój i zdrowie pracowników, jak i ich sytuację życiową i materialną. Idea funduszu wywodzi się z tego, że każdy pracodawca ma obowiązek zaspokajania potrzeb pracowników. Środki funduszu socjalnego nie mogą być jednak przeznaczane dowolnie, lecz na określone cele. Sprawdźmy zatem, na jakiej podstawie prawnej działa fundusz pracowniczy, kto może otrzymać zapomogę z funduszu socjalnego i dlaczego posiada go większość zakładów pracy.

 

Fundusz socjalny – czym jest?

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych to inaczej środki finansowe gromadzone przez pracodawcę na specjalnym, przeznaczonym do tego celu rachunku bankowym, które mają służyć wsparciu socjalnemu uprawnionych do tego pracowników i/lub emerytów, rencistów. ZFŚS, czyli Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych to ważny temat dla każdego pracodawcy. Istotne jest odpowiednie zaplanowanie, jak gromadzone będą środki tego funduszu pracowniczego i na jakie cele uprawnieni jesteśmy je wykorzystać. Regulują to dość dokładnie przepisy prawne, z którymi trzeba się zapoznać w pierwszej kolejności.

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych

Podstawę prawną gospodarowania zakładowym funduszem świadczeń socjalnych najczęściej stanowią: ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, regulamin oraz preliminarz dochodów i wydatków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, stanowiący roczny plan podziału środków funduszu. Plan ten powinien zostać uzgodniony z zakładową organizacją związkową, a w przypadku jej braku – z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.

Na podstawie art. 8 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych oraz art. 27 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych tworzy się w zakładach pracy regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Środkami funduszu administruje pracodawca po zasięgnięciu opinii związków zawodowych. Dodatkowo, w zakładzie pracy może działać wybrana przez pracowników komisja socjalna. Środki funduszu gromadzone są na odrębnym rachunku bankowym, a środki niewykorzystane w danym roku kalendarzowym przechodzą na kolejny rok.

Jak działa fundusz socjalny?

Do założenia funduszu pracowniczego zobowiązani są pracodawcy z jednostek budżetowych i samorządowych, a także ci, którzy na dzień 1 stycznia danego roku zatrudniają minimum 20 osób. Inni pracodawcy nie są zobligowani do tworzenia funduszu socjalnego, niemniej, w związku z umacniającym się rynkiem pracownika i malejącą stopą bezrobocia – czynią to coraz chętniej. W takich zakładach pracy, fundusz pracowniczy może funkcjonować na zasadach określonych w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych bądź też mogą być wypłacanie z niego świadczenia urlopowe.

Budżet funduszu świadczeń socjalnych może być zwiększany o różne składniki, pozyskiwane systematycznie lub doraźnie. Należą do nich m.in.: darowizny, zapisy, spadki, odsetki od kwoty zgromadzonej w ramach funduszu pracowniczego, wierzytelności likwidowanych funduszy socjalnych i mieszkaniowych, przychody ze sprzedaży, dzierżawy lub likwidacji środków trwałych, będących własnością działalności socjalnej, wpływy z oprocentowania pożyczek udzielanych pracownikom (np. na cele mieszkaniowe).

Decyzje dotyczące sposobu podziału środków z „socjalu” oraz przyznawania świadczeń socjalnych podejmuje pracodawca na wniosek związku zawodowego. Wniosek ten nie jest jednak wiążący dla pracodawcy i to do niego należy ostateczna decyzja. Regulamin funduszu oraz jego wszelkie zmiany zatwierdza pracodawca w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową bądź osobą reprezentującą pracowników. Zmiany dotyczące odpisu na fundusz pracowniczy lub jego likwidację zatwierdza pracodawca również w porozumieniu ze stroną pracowniczą.

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych – kto może z niego korzystać?

Z funduszu socjalnego czerpać mogą uprawnieni pracownicy, zatrudnieni na czas określony i nieokreślony na podstawie umowy o pracę, powołania oraz mianowania, pracownicy przebywający na urlopach wychowawczych, emeryci i renciści – byli pracownicy, członkowie rodzin osób wymienionych. Do uprawnionych członków rodzin zalicza się współmałżonków i inne osoby pozostające w faktycznym pożyciu, prowadzące wspólne gospodarstwo domowe, pozostające na utrzymaniu i wychowaniu dzieci własne, współmałżonka, przysposobione oraz przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej. Granica wieku dzieci wynosi ukończenie 18 roku życia, bądź jeżeli kształcą się w szkole – do czasu ukończenia nauki, choć nie dłużej niż do dnia 25 urodzin. Osoby, co do których orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności – bez względu na wiek.

W pierwszej kolejności, zgodnie z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych i regulaminami wewnętrznymi, świadczenia socjalne przysługują:

  • osobom uprawnionym, o niskim dochodzie na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym,
  • osobom posiadającym rodziny wielodzietne (z trojgiem lub większą ilością dzieci) o niskim dochodzie na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym,
  • osobom mającym dzieci, które ze względu na stan zdrowia wymagają specjalnej, kosztownej opieki, leczenia,
  • osobom wychowującym dzieci częściowo lub całkowicie osierocone, o niskim dochodzie na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym.

Na co mogą być przeznaczone środki funduszu?

Środki funduszu przeznacza się na dofinansowanie działalności socjalnej, organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu. W szczególności mogą być przeznaczone na:

  • dofinansowanie do wypoczynku zorganizowanego we własnym zakresie (tzw. wczasów pod gruszą),
  • udzielanie pomocy materialnej w formie rzeczowej i finansowej,
  • opiekę nad dziećmi pracowników, przebywającymi w żłobkach, klubach dziecięcych, przedszkolach bądź na opiekę sprawowaną przez nianię,
  • pomoc mieszkaniową (zwrotną lub bezzwrotną, oprocentowaną lub nie),
  • działalność kulturalno-oświatową, np. bilety do kina, teatru, na koncerty,
  • działalność rekreacyjno-sportową, np. karnety na basen czy siłownię, zajęcia fitness, masaże, wycieczki i spotkania integracyjne dla pracowników,
  • paczki na dzień Świętego Mikołaja dla dzieci osób uprawnionych do ukończenia określonego wieku i dofinansowania do wyjazdów i kolonii dla dzieci do ukończenia określonego wieku,
  • inną działalność socjalną dla pracowników,
  • inne świadczenia pieniężne i rzeczowe dla emerytów i rencistów, które zostały wyszczególnione w regulaminie funduszu socjalnego.

Zgodnie jednak z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 1 października 2013 r. (III AUa 1313/12), ze środków funduszu socjalnego nie mogą być finansowane pewne świadczenia. Należą do nich:

  • składki na ubezpieczenie zdrowotne,
  • polisy ubezpieczeniowe,
  • zakwaterowanie,
  • wyżywienie,
  • dowóz do pracy.

Jak uzyskać świadczenie z pakietu socjalnego?

Pracownicy mają prawo do wnoszenia próśb o sfinansowanie ze środków zakładowego funduszu socjalnego określonych świadczeń. Podstawą przyznania świadczenia finansowanego z funduszu jest wniosek osoby uprawnionej. Wniosek powinien zawierać oświadczenie o średnim dochodzie netto na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym oraz (ewentualnie) zwięzłe przedstawienie sytuacji życiowej i rodzinnej. Szczegółowa procedura powinna być opisana w wewnętrznym regulaminie opisującym funkcjonowanie funduszu pracowniczego w danym zakładzie pracy.

Pracodawca swoje stanowisko uzależnia każdorazowo od życiowej, rodzinnej i materialnej sytuacji pracownika, a decyzję musi skonsultować z zakładową organizacją związkową lub osobą oddelegowaną przez pracowników. Wniosek o zapomogę z funduszu socjalnego może zostać zaakceptowany, odrzucony bądź wymagający uszczególnienia i poddany negocjacjom z zainteresowanym.

Zapomoga z funduszu socjalnego

W budżecie funduszu ustalony zostaje obszar pomocy dla pracowników. Pomoc materialna ze środków funduszu pracowniczego, udzielana może być osobom uprawnionym w formie zapomóg lub świadczeń rzeczowych. Zapomoga z funduszu socjalnego stanowi bezzwrotną pomoc finansową, przyznawaną osobom uprawnionym, natomiast świadczenia rzeczowe przyznawane są najczęściej wszystkim pracownikom uprawnionym do danego świadczenia (spełniającym określone warunki).

Zapomogi mogą być przyznawane w następujących przypadkach:

  • z tytułu zdarzenia losowego, np. pożaru, zalania mieszkania/domu, klęski żywiołowej, kradzieży w wyniku włamania – sytuacje te powinny zostać odpowiednio udokumentowane;
  • z tytułu choroby długotrwałej/przewlekłej i kosztów jej leczenia – wysokość zapomogi najczęściej jest uzależniona od przedstawionych dokumentów potwierdzających stan zdrowia, koszty leczenia, sytuację materialną i rodzinną;
  • z tytułu trudnej sytuacji materialnej, niepozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Jak ustalić średni dochód netto na osobę?

Wysokość świadczenia przyznanego osobie uprawnionej do korzystania z funduszu świadczeń socjalnych uzależnia się od jej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej oraz od średniego dochodu netto na osobę we wspólnym gospodarstwie domowym. Dochód ten obejmuje: wynagrodzenie ze stosunku pracy i umów cywilnych, emerytury, renty, zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie i zasiłek przedemerytalny, zasiłek rodzinny i pielęgnacyjny, otrzymywane alimenty, rentę rodzinną, dochód z prowadzenia działalności gospodarczej, stypendia. W związku z tym, pracodawca rozpatrując wniosek zatrudnionego o przyznanie zapomogi z funduszu świadczeń socjalnych, powinien zbadać sytuację materialną i rodzinną pracownika. Wówczas możliwe będzie ustalenie nie tylko wysokości, ale także zakresu i czasu trwania świadczeń otrzymywanych przez pracownika z zakładowego funduszu socjalnego. Wszelkie świadczenia powinny być przyznawane i wypłacane osobom faktycznie potrzebującym wsparcia i pomocy, a nie dzielone po równo każdemu pracownikowi.

Ustawa o ZFŚS nakłada na pracodawców obostrzenia – obowiązek podziału środków z funduszu następuje w oparciu o kryteria socjalne. Do tego celu niezbędne jest obliczenie dochodu netto na osobę w rodzinie. Dokonuje się tego za okres ostatnich 3 miesięcy, poprzedzających złożenie wniosku w następujący sposób: wynagrodzenie brutto minus suma składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz należne podatki i płacone alimenty (bez odliczania zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, spłacanych pożyczek itp.).

Za dochód z działalności gospodarczej przyjmuje się dochód w wysokości nie niższej od zadeklarowanej przez osoby osiągające te dochody kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli z tytułu tej działalności lub współpracy nie istnieje obowiązek ubezpieczenia społecznego – kwoty nie niższej od najniższej podstawy wymiaru składek obowiązujących osoby ubezpieczone.

W związku z tym, że ustawa nie wskazuje sposoby pozyskiwania przez pracodawcę danych o sytuacji materialnej, rodzinnej i życiowej – najczęściej następuje to poprzez złożenie przez pracownika stosownego oświadczenia. Dla potwierdzenia stanu faktycznego, pracodawca ma również prawo zażądać od wnioskującego o zapomogę z funduszu socjalnego, odpowiednich dokumentów, potwierdzających opisaną w oświadczeniu sytuację, czyli m.in. zaświadczenia o zarobkach innych członków rodziny, czy kiedy w grę wchodzi choroba  - zaświadczenia lekarskiego. Niemniej, sposób potwierdzania sytuacji zawartej w oświadczeniu powinien uściślać regulamin funduszu. Najczęściej takie oświadczenie zawiera następujące informacje: liczbę osób w gospodarstwie domowym, dochód brutto na członka rodziny, stan cywilny pracownika, liczbę dzieci, liczbę osób z gospodarstwa domowego z orzeczoną niepełnosprawnością oraz uzasadnienie wniosku.

Przyznawanie świadczeń z funduszu, a także ich wysokość, uzależnia się od środków finansowych, zgromadzonych na koncie funduszu. Świadczenia socjalne finansowane z funduszu nie mają charakteru roszczeniowego. Oznacza to, że nie są należne, lecz uznaniowe. Osoby uprawnione, które nie uzyskały wsparcia, nie mogą domagać się jakichkolwiek ekwiwalentów z tego tytułu.

 

Zobacz inne porady dla pracodawców

Komentarze do wpisu

(brak komentarzy)
Redakcja Aplikuj.pl zastrzega sobie prawo usuwania komentarzy obraźliwych dla innych osób lub zawierających słowa wulgarne.